Uzm. Dr. Orkun ZORSU | Zihin, sağlık ve hayata dair notlar
Gece Bacaklarınız Sizi Yürüyüşe mi Çağırıyor?
Huzursuz bacaklar sendromu, adı hafif duyulan ama uykuyu ağır şekilde bozabilen bir hastalıktır.
Bazı insanlar gece yatağa girince uyur. Bazıları ise yatağa girince bacaklarıyla toplantıya başlar.
“Bir kıpırdatayım geçer.”
“Yok olmadı, biraz yürüyeyim.”
“Tamam şimdi geçti galiba.”
“Hayır, yine başladı.”
Bu tanıdık tablo, toplumda sık görülen ama çoğu zaman “huysuzluk”, “stres”, “yorgunluk” ya da “psikolojik” sanılan bir durumu akla getirir: Huzursuz Bacaklar Sendromu.
Adı biraz komik gibi durabilir. Hatta ilk duyan bazı hastalar, “Bacağın da huzursuzu olur mu?” diye sorar. Olur. Hem de öyle bir olur ki, gecenin en güzel uykusunu alır götürür.
Bu nasıl bir histir?
Huzursuz bacaklar sendromunda kişi genellikle akşam saatlerinde veya gece yatınca bacaklarında tarif etmesi zor bir rahatsızlık hisseder. Bu his bazen karıncalanma, çekilme, yanma, içten içe kıpırdama ya da “bacağımın içinde bir şey geziyor” şeklinde anlatılır.
Poliklinikte bu hastaların önemli bir kısmı şikâyetini ilk anda net tarif edemez. “Ağrı desem değil, kramp desem değil; ama bacağımı oynatmadan duramıyorum” derler. Aslında bu cümle, huzursuz bacaklar sendromunu çoğu zaman uzun uzun anlatmaktan daha iyi tarif eder.
En tipik özellik şudur: Bacakları hareket ettirince rahatlar; ancak oturunca veya yatınca tekrar başlar. Yani bacaklar sanki şöyle der: “Sen uyumak istiyor olabilirsin ama biz biraz gezmek istiyoruz.”
Her Gece Sızlayan Bacak HBS mi?
Bacak ağrısı, kramp, damar hastalığı, bel fıtığı, nöropati, kas-iskelet sorunları veya varis gibi birçok durum bacaklarda rahatsızlık yapabilir. Bu nedenle her gece bacak rahatsızlığı yaşayan kişiye doğrudan huzursuz bacaklar sendromu demek doğru değildir.
Yatağınızdaki düşmanı tanımak için şu 4 soruya yanıt arayın:
1. Bacaklarınızda durdurulamaz bir hareket ettirme isteği var mı?
2. Bu his otururken veya uzanırken, yani istirahatte mi coşuyor?
3. Bacaklarınızı sallayınca veya yürüyünce geçici olarak rahatlıyor musunuz?
4. Bu dert asıl akşam saatlerinde veya gece yatağa girince mi başlıyor?
Bu soruların çoğuna yanıtınız “evet” ise, “benim bacaklarım biraz sabırsız” deyip geçmemek gerekir. Çünkü sorun bazen yalnızca bacakta değil, doğrudan uykunun kalitesindedir.
Uykunun gizli hırsızı
Huzursuz bacaklar sendromunun en büyük zararı çoğu zaman bacağın kendisine değil, uykuya olur. Kişi yatağa girer ama uykuya dalamaz. Uyusa bile sık sık uyanır. Sabah kalkınca dinlenmiş hissetmez. Gün içinde yorgunluk, halsizlik ve dikkat dağınıklığı olabilir.
Şikâyetler arttıkça uyku kalitesi daha da bozulabilir; uykusuzluk derinleştikçe gündüz yorgunluğu belirginleşebilir. Yani gece bacaklar mesai yapınca, ertesi gün beyin de fazla mesai yapmış gibi yorulur.
Kan Sayımınız Normal Çıkabilir Ama Depolar Boş Olabilir!
Huzursuz bacaklar sendromunda en sık gözden kaçan konulardan biri demir depolarıdır. Burada sadece kansızlık olup olmaması değil, vücudun demir deposunu gösteren ferritin değeri de önemlidir.
Bazı kişilerde hemoglobin normaldir, yani belirgin kansızlık yoktur; ama ferritin düşük olabilir. Bu nedenle “kanım normal çıktı” demek her zaman demir depolarının yeterli olduğu anlamına gelmez. Ferritin düşüklüğü huzursuz bacak şikâyetlerini artırabilir.
Gebelikte de huzursuz bacak yakınmaları belirginleşebilir. Çoğu zaman doğumdan sonra hafifler; ancak demir durumunun kontrol edilmesi önemlidir.
Bu yüzden bu yakınmaları olan kişilerde doktor değerlendirmesiyle kan tahlilleri, özellikle ferritin ve demir durumunun incelenmesi gerekebilir.
Kafein, uykusuzluk ve bazı ilaçlar şikâyeti artırabilir
Akşam geç saatte içilen çay-kahve, düzensiz uyku, yoğun stres, hareketsizlik veya bazı ilaçlar huzursuz bacak şikâyetlerini artırabilir. Her hastada neden aynı değildir.
Akşam saatlerinde kafeini azaltmak, uyku saatini düzenlemek, gün içinde hafif yürüyüş yapmak ve uzun süre hareketsiz kalmamaya çalışmak bazı kişilerde belirgin rahatlama sağlayabilir.
Bazı hastalarda gece yatmadan önce bacaklara sıcak ya da soğuk su tutmak, hafif masaj yapmak veya kısa süreli esneme egzersizleri rahatlatıcı olabilir. Ancak gece yatmadan hemen önce ağır egzersiz yapmak şikâyeti artırabileceği için bundan kaçınmak daha doğru olur.
Hedef Bacağı Susturmak Değil, Uykuyu Geri Kazanmak
Bu hastalarda hedef yalnızca bacaklardaki huzursuzluğu susturmak değildir; asıl mesele hastaya yeniden kesintisiz bir gece uykusu kazandırmaktır.
Tedavide önce altta yatan nedenler araştırılır. Demir eksikliği varsa düzeltilir, yaşam tarzı düzenlemeleri yapılır. Şikâyetler buna rağmen sürüyorsa doktor değerlendirmesiyle ilaç tedavisi gündeme gelebilir.
Önemli olan tedavinin kişiye özel planlanmasıdır. Bazı ilaçlar başlangıçta rahatlama sağlasa bile zaman içinde şikâyetlerin daha erken saatlerde başlamasına veya daha yaygın hissedilmesine neden olabilir. Bu nedenle tedaviye kendi kendine başlamak ya da dozu artırmak doğru değildir. Tedavi mutlaka hekim kontrolünde sürdürülmelidir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Şikâyetler haftada birkaç kez oluyorsa, uyku düzenini bozuyorsa, gündüz yorgunluk yapıyorsa veya giderek artıyorsa değerlendirilmesi iyi olur.
Özellikle bacaklarda uyuşma, güçsüzlük veya yanma eşlik ediyorsa; diyabet, böbrek hastalığı, gebelik veya demir eksikliği varsa; şikâyetler kullanılan bir ilaçtan sonra başladıysa geciktirmemek gerekir. Çünkü bazen altta düzeltilebilir bir neden bulunabilir.
Bacaklar konuşuyorsa dinlemek gerekir
Huzursuz bacaklar sendromu, adı hafif duran ama etkisi ağır olabilen bir durumdur. İnsan bazen hastalığını şöyle tarif eder: “Bacaklarım uyumama izin vermiyor.”
Bu cümle aslında konuyu çok güzel özetler. Gece yatağa girdiğinizde bacaklarınız sizi yürüyüşe çağırıyorsa, bunu sadece yorgunluk ya da stres diye geçiştirmeyin.
Çünkü bazen uykusuzluğun sebebi zihinde değil, geceleri susmayan bacaklardadır. Huzurlu bir uyku için, bazen önce bacakların ne anlatmaya çalıştığını duymak gerekir.
Uzm. Dr. Orkun ZORSU
Zihin, sağlık ve hayata dair notlar
Kaynak: Yeni Sakarya gazetesi
