Sabah kalkıyorsunuz, sanki hiç dinlenmemişsiniz. Gün içinde enerjiniz düşüyor. Bir yakınınıza anlattığınızda cevap hazır: “D vitaminine baktır, benim de öyle olmuştu.”
D vitamini artık günlük sohbetlerimizin bir parçası. Yorgunluk, unutkanlık, ağrı… Hemen her şikâyette akla geliyor. Eksikliğini önemsemek gerekiyor elbette. Ama bütün yakınmaları aynı nedene bağladığımızda başka bir sorunu gözden kaçırabiliyoruz.
D vitamini eksikliği bazen hiçbir belirti vermiyor. Özellikle ağır ve uzun süren eksikliklerde ise kemik ağrıları, kas güçsüzlüğü, merdiven çıkarken veya oturduğu yerden kalkarken zorlanma görülebiliyor. Kemikler de zayıflayabiliyor. Bu yakınmaların hiçbiri tek başına D vitamini eksikliğini kanıtlamıyor. Kansızlık, tiroit hastalıkları, uyku bozuklukları, depresyon ve bazı ilaçlar da yorgunluğa neden olabilir. [1]
Güneş var ama herkese aynı ölçüde ulaşmıyor
Türkiye güneşli bir ülke. Ne var ki dışarıdaki güneşle bizim ondan ne kadar yararlandığımız aynı şey değil. İşe gidiyoruz, kapalı ortamda çalışıyoruz, eve dönüyoruz. Cildin büyük bölümünü örten giysiler, yaş ve kış aylarında azalan etkili güneş ışığı da üretimi etkiliyor. Cam kenarında oturmak ise D vitamini üretimi açısından dışarı çıkmanın yerini tutmuyor.
İleri yaş, koyu ten, obezite ve bağırsaklarda emilim bozukluğu düşük düzeylerle ilişkili. Gebelik ve emzirme dönemlerinde beslenme ve takviye ihtiyacının ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor. Bunların hiçbiri kendi başına yüksek doz kullanma gerekçesi değil. [1, 2]
Test kararı kişiye göre verilmeli
Ulusal ve uluslararası endokrinoloji kılavuzları, sağlıklı yetişkinlerin tamamına rutin D vitamini taraması önermiyor. Bu, eksiklik şüphesi olan kişinin değerlendirilmemesi anlamına gelmiyor. Gerektiğinde kullanılan test, kanda 25-hidroksi D vitamini ölçümü. Test kararı kişinin şikâyetlerine ve sağlık durumuna göre veriliyor. [1, 3]
Yorgunluk birkaç haftadır sürüyorsa veya günlük işlerinizi etkiliyorsa aile hekiminize başvurun. Görüşmede uyku düzeniniz, beslenmeniz, kullandığınız ilaçlar ve eşlik eden yakınmalarınız ele alınır. Muayeneye göre kan sayımı, tiroit veya kan şekeri gibi tetkikler gerekebilir. Herkese aynı test listesini uygulamak yerine, önce ne yaşadığınızı anlamak gerekir.
Unutkanlıkta vitaminle yetinmeyin
Gözlemsel çalışmalarda D vitamini düşüklüğüyle unutkanlığın birlikte görülmesi, takviye alındığında hafızanın düzeleceğini göstermiyor.
2025 yılında yayımlanan VitaMIND çalışması bu açıdan önemli. Araştırmaya 50 yaş ve üzerinde, hafif-orta düzeyde D vitamini eksikliği ve erken bilişsel bozulması bulunan 620 yetişkin katıldı. İki yıllık çalışmada D vitamini takviyesi; zihinsel beceriler, günlük işlevler ve iyilik hâli açısından plaseboya, yani etkin madde içermeyen karşılaştırma ürününe anlamlı üstünlük göstermedi. [4]
Bu sonuç, ağır D vitamini eksikliğine genellenemez. Ağır eksikliğin tedavi edilmesi gerekir. Ancak unutkanlık başladığında yalnızca vitamin alıp düzelmesini beklemek, asıl nedenin araştırılmasını geciktirebilir.
Eski reçeteyle yeniden başlamayın
300.000 IU içeren D vitamini ampulleri sıradan bir günlük takviye değildir. Bir kez reçete edilmiş olması, aynı ampulü kendi kendinize tekrarlayabileceğiniz anlamına gelmez. Ne kadar, ne sıklıkta ve hangi yoldan kullanılacağını hekim belirlemelidir. Enjeksiyon için hazırlanmış bir ürünü içerek kullanmayın.
İncelenen 300.000 IU’luk kas içi ampulün ürün bilgisinde, gebelik ve emzirme döneminde kullanılmaması gerektiği açıkça belirtiliyor. Bu uyarı, gebelikte ihtiyaç duyulan uygun doz D vitamini desteğiyle karıştırılmamalı. [5]
Fazla D vitamini kandaki kalsiyumu yükselterek bulantı, aşırı susama, sık idrara çıkma ve böbrek hasarına yol açabilir. Yetişkinlerde günlük toplam 4.000 IU genel üst alım sınırıdır; herkesin alması gereken miktar değildir. Eksiklik tedavisinde daha yüksek dozlar kullanılabilse de süreyi ve takibi hekim belirlemelidir. [2]
Beslenmede yağlı balıklara ve yumurtaya yer vermek D vitamini alımına katkı sağlar. Ancak belirgin bir eksikliği yalnızca beslenmeyle düzeltmek her zaman mümkün olmaz. Güneşten yararlanmak için de herkese uyan kesin bir dakika hesabı yoktur; D vitamini uğruna cildi yakacak şekilde güneşlenmek gerekmez. [2]
Yorgunluğunuz sürüyorsa bunu önemseyin. Ama daha hekime gitmeden nedenini bir vitamin eksikliğine bağlamayın. D vitamini düşükse tedavi edelim; şikâyet devam ediyorsa araştırmayı orada bırakmayalım.
Kaynaklar
1. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. Osteoporoz ve Metabolik Kemik Hastalıkları Tanı ve Tedavi Kılavuzu. 16. baskı, 2022. Vitamin D Eksikliği bölümü. Kılavuz
2. NIH Office of Dietary Supplements. Vitamin D — Health Professional Fact Sheet. Bilgi notu
3. Demay MB ve ark. Vitamin D for the Prevention of Disease: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2024;109(8):1907–1947. doi:10.1210/clinem/dgae290
4. Corbett A ve ark. Impact of Vitamin D Supplementation on Cognition in Adults With Mild to Moderate Vitamin D Deficiency: Outcomes From the VitaMIND Randomized Controlled Trial. J Am Med Dir Assoc. 2025;26(8):105711. doi:10.1016/j.jamda.2025.105711
5. Kolekalsiferol 300.000 IU/ml kas içi ampul, Kısa Ürün Bilgisi. Ruhsat sahibi: DEVA Holding. Ürün belgesindeki adı: DEVİT-3 300.000 IU/ml I.M. çözelti içeren ampul. Bölüm 4.2 ve 4.3. Ürün belgesi
KAYNAK: YENİ SAKARYA GAZETESİ
