Anahtarınızı nereye koyduğunuzu hatırlayamıyorsunuz. Bir odaya giriyor, ne yapacağınızı unutuyorsunuz. Tanıdığınız birinin adı bir türlü aklınıza gelmiyor. Böyle anlarda “Acaba Alzheimer mı oluyorum?” sorusu zihninize düşebilir. Her unutkanlık Alzheimer hastalığına işaret etmez. Ancak unutkanlığın sıklaşması, ilerlemesi veya günlük yaşamı etkilemesi, nedeninin araştırılmasını gerektirir.
Bir ismi o anda hatırlayamayıp sonradan hatırlamak sık görülür. Buna karşılık, yakın zamanda yaptığınız bir görüşmeyi tamamen unutmak veya bildiğiniz bir yerde yolunuzu kaybetmek daha dikkatli incelenmelidir. Tek bir örnek tanı koydurmaz; belirtilerin tekrarlaması ve zaman içindeki seyri belirleyicidir.
Unutkanlık, demans ve Alzheimer aynı anlama gelmez. Demans, zihinsel becerilerdeki bozulmanın günlük yaşam bağımsızlığını etkilediği bir durumdur. Alzheimer hastalığı demansın en sık nedenidir; ancak her hafıza yakınmasının altında Alzheimer bulunmaz. Demans, yaşlanmanın kaçınılmaz bir sonucu da değildir.
|
Kendinizde veya bir yakınınızda şunları fark ederseniz doktora başvurun • Yakın zamandaki olayları giderek daha sık unutma • Aynı soruyu kısa aralıklarla tekrar tekrar sorma • İyi bilinen yerlerde yolu kaybetme • Fatura ödemek, ilaç kullanmak veya yemek yapmak gibi alışılmış işlerde zorlanma • Konuşmada ya da davranışlarda belirgin değişiklik Acil durumda 112 Ani başlayan bilinç bulanıklığı acil yardım gerektirir. Yüzde kayma, konuşma bozukluğu veya tek taraflı kol-bacak güçsüzlüğü inme belirtisi olabilir. Bu durumlarda belirtiler geçse bile 112’yi arayın. |
İdrar yolu enfeksiyonu gibi enfeksiyonlar da yaşlılarda ani bilinç bulanıklığına, yani deliryuma yol açabilir. Böyle bir değişikliği “Alzheimer ilerledi” diye yorumlayıp beklemek yerine acil tıbbi yardım alın.
Kişi kendi hafıza sorunlarının tamamını fark etmeyebilir. Değişikliği bazen önce eşi, çocuğu veya bir arkadaşı görür. Bu yüzden yakınların anlattığı somut örnekler, kişinin kendi yakınmaları kadar değerlidir.
Unutkanlığın sık nedenleri
Uykusuzluk, yoğun stres, kaygı ve depresyon unutkanlığa yol açabilir. Dikkatiniz dağınıkken bir bilgi yeterince kaydedilmeyebilir; sonra onu hatırlamakta zorlanabilirsiniz. Depresyonun ve uyku sorunlarının uygun şekilde tedavi edilmesi gerekir. Her unutkanlığı yalnızca strese bağlamak, başka nedenlerin gözden kaçmasına yol açabilir. Uyku apnesi de hafızayı etkileyebilir. Belirgin horlama, uykuda nefes durması veya gündüz aşırı uyuklama varsa bunu doktorunuza anlatın.
İşitme kaybı, konuşmaları tam duyamamanıza ve söylenenleri unutmuş gibi görünmenize neden olabilir. Ayrıca demans riskiyle ilişkili, müdahale edilebilir etkenlerden biridir. Bu nedenle hafıza sorunları konuşulurken işitme durumunuz da gözden geçirilmelidir.
B12 vitamini eksikliği ve tiroit bezinin yavaş çalışması da araştırılabilecek nedenler arasındadır. B12 desteği veya B12 ile zenginleştirilmiş gıdalar olmadan vegan beslenmek, uzun süre metformin ya da mide asidini azaltan bazı “mide koruyucu” ilaçları kullanmak B12 eksikliği riskini artırabilir. Bu durumlar mutlaka eksiklik olduğu anlamına gelmez; gerektiğinde kan testiyle incelenir.
Bazı uyku ilaçları, eski kuşak alerji ilaçlarının bir kısmı ve idrar kaçırma tedavisinde kullanılan kimi ilaçlar hafızayı ve dikkati olumsuz etkileyebilir. Bu etki yaşlılarda daha belirgin olabilir. İlaçlarınızı kendi kendinize kesmeyin; reçetesiz ürünler ve takviyeler dâhil kullandıklarınızı hekiminizle gözden geçirin.
Erken başvurmanın yararları
Doktora gitmek için günlük işlerinizin tamamen aksamasını beklemeyin. Muayene ve testlerde hafıza veya başka zihinsel becerilerde azalma saptandığı hâlde günlük yaşam bağımsızlığı korunuyorsa “hafif bilişsel bozukluk” söz konusu olabilir. Bu durum mutlaka Alzheimer anlamına gelmez; nedeninin araştırılması ve zaman içinde izlenmesi gerekir. Erken başvuru, tedavi edilebilir nedenlerin bulunmasını ve belirtilere yönelik tedavinin planlanmasını sağlar. Alzheimer tanısı konulsa bile kişi, gelecekteki bakımını ve önemli kararlarını henüz kendisi verebiliyorken planlama fırsatı bulur.
Randevuya hazırlık
İlk adım aile hekiminize başvurmak olabilir. Gerekirse nörolojiye yönlendirilirsiniz. Randevuya giderken ilaç listenizi, unutkanlığın ne zaman başladığını ve not ettiğiniz birkaç somut örneği yanınıza alın. Sizi iyi tanıyan birinin eşlik etmesi yardımcı olur. Muayene ve hafıza testlerinin ardından, ihtiyaca göre kan tetkikleri ve beyin görüntülemesi istenebilir.
Hafızanızı destekleyen alışkanlıklar
Beyin sağlığınız için düzenli hareket etmeye, yeterli uyumaya ve dengeli beslenmeye özen gösterin. Sosyal ilişkilerinizi sürdürün. Tansiyon, kan şekeri ve kolesterolünüzü kontrol altında tutun; sigaradan ve fazla alkol tüketiminden kaçının. İşitme sorununuz varsa tedavisini ihmal etmeyin, gerekiyorsa işitme cihazı kullanın. Bu adımlar demans riskini azaltmaya yardımcı olabilir, ancak hastalanmayacağınızı garanti etmez.
Günlük yaşamda küçük düzenlemeler de işleri kolaylaştırabilir. Anahtar ve gözlüğü hep aynı yere koymak, randevuları bir takvimde toplamak ve telefon hatırlatıcılarını kullanmak bunlardan bazılarıdır. Önemli bir bilgiyi dinlerken başka bir işle uğraşmamak, dikkatin dağılmasını azaltır. Bu yöntemler yardımcı olabilir; ilerleyen bir hafıza sorununun değerlendirilmesinin yerini tutmaz.
Unutkanlık kaygı veriyorsa bunu dile getirmekten çekinmeyin. Yakınınızda bir değişiklik fark ettiğinizde, somut örnekleri not ederek birlikte doktora başvurabilirsiniz. Her dalgınlıkta ağır bir hastalık düşünmek de, giderek artan yakınmaları önemsememek de gereksiz sorunlara yol açabilir. Unutkanlığın nedenini anlamak, atılacak adımları belirler.
KAYNAK: YENİ SAKARYA GAZETESİ
