Dr. Orkun Zorsu — Nöroloji Uzmanı

Televizyon kapanmış, ev sessizleşmiştir. Yatağa uzanırsınız ama kulağınızdaki ince ses uyumanıza izin vermez. Bazen bir ıslık, bazen bir uğultu… Odada ses çıkaran bir cihaz ararsınız; oysa ses, gittiğiniz her yere sizinle gelir.

Kulak çınlaması, tıptaki adıyla tinnitus, dışarıda bir ses kaynağı olmadığı hâlde ses duyulmasıdır. Tek kulakta, iki kulakta veya başın içinde hissedilebilir. Bazı kişilerde gelip geçer, bazılarında uzun süre devam eder. JAMA Neurology dergisinde yayımlanan geniş bir araştırmada, yetişkinlerde çınlamanın görülme sıklığı yaklaşık yüzde 14 olarak hesaplanmıştır. Başka bir deyişle, yaklaşık her yedi yetişkinden biri bu sesi tanır. Çoğu zaman ciddi bir hastalık söz konusu değildir; ancak uykuyu ve günlük yaşamı etkiliyorsa önemsenmelidir. [1,2]

Bu sıklık, herkesin aynı şiddette sıkıntı yaşadığı anlamına gelmez. Kimi insan sesi yalnızca sessiz bir odada fark ederken, kimi gün boyunca dikkatini toplamakta zorlanır. Bu yüzden değerlendirmede yalnızca “Ses ne kadar yüksek?” sorusu sorulmaz. “Uykunuzu bozuyor mu, işinizi etkiliyor mu, sizi ne kadar kaygılandırıyor?” soruları da en az onun kadar önemlidir. [5]

Neden olur?

İşitme kaybı ve yüksek sese maruz kalma, çınlamayla sık ilişkilendirilen durumlardır. Kulak kiri, enfeksiyon ve bazı ilaçlar da nedenler arasında yer alır. Bazen incelemelere rağmen belirli bir neden bulunamaz.

İşitme yalnızca kulakta gerçekleşmez. Dışarıdan gelen sesler iç kulakta sinirsel sinyallere dönüştürülür ve beyinde anlam kazanır. İşitme sistemine ulaşan sinyaller değiştiğinde, beynin bu sinyalleri işleme biçimi de değişebilir. Çınlamayı açıklayan görüşlerden biri budur. Ancak her kişide aynı mekanizmanın işlediğini veya çınlamanın bütün ayrıntılarının çözüldüğünü söyleyemeyiz. Kişinin duyduğu ses ve bundan kaynaklanan sıkıntı gerçektir. [2]

Bazı kişiler çenesini sıktığında, ağzını açtığında veya boynunu çevirdiğinde sesin değiştiğini fark eder. Çene ve boyundan gelen duyusal sinyallerin çınlamayı etkilediği bu tabloya “somatosensoriyel çınlama” denir. Ancak yalnızca hareketle sesin değişmesi tanı koymak için yeterli değildir; sorunun kesin olarak boyundan kaynaklandığını da göstermez. Bu nedenle yaşadığınız değişikliği muayenede anlatmanız yararlıdır. [3]

Konser veya gürültülü bir ortamın ardından başlayan çınlama zamanla azalabilir. Ancak geçmesi, yüksek sesin kulağa zarar vermediği anlamına gelmez. İşitmede azalma da varsa “nasıl olsa geçer” diye beklenmemelidir. [4]

Çınlamanın biçimi de yol gösterir. İnce bir ıslıkla, kalp atışına eşlik eden “vınlama” aynı şekilde değerlendirilmez. Nabızla uyumlu çınlamada, kan akımı ve çevredeki yapılarla ilgili nedenlerin araştırılması gerekebilir. Bu ayrım, her çınlamayı “stresten” veya “kulak kirinden” saymanın neden doğru olmadığını gösterir. [5]

Gece neden daha belirginleşir?

Gündüz konuşmalar, trafik, işyerindeki hareketlilik ve günlük uğraşlar dikkatinizi paylaşır. Gece bu sesler azalınca çınlama daha kolay fark edilir. Bunu, gündüz duyulmayan bir duvar saatinin gece sessizliğinde belirginleşmesine benzetebiliriz. Çınlamayı daha fazla duymanız, mutlaka kulağınızdaki sorunun o saatlerde kötüleştiği anlamına gelmez. [7,9]

Bir de sesin yarattığı endişe vardır. “Bu gece yine uyuyamayacağım” düşüncesiyle yatağa girdiğinizde kulağınızı dinlemeye başlayabilirsiniz. Sesi fark ettikçe kaygı artar; kaygı arttıkça dikkatiniz yeniden sese döner. Uykuya dalmak zorlaşır, ertesi gün yorgunluk eklenir. Böylece çınlama, kaygı ve uykusuzluk birbirini besleyen bir döngü oluşturabilir. [9]

Bu döngüyü anlatmak, sorunu kişinin düşüncelerine bağlamak değildir. “İstersen duymazsın” demek de doğru olmaz. Çınlama istemli olarak açılıp kapatılabilen bir ses değildir. Ancak sesin dikkatinizde ne kadar yer tuttuğu ve sizde uyandırdığı tepki üzerinde çalışılabilir. Tedavide uykuya ve ruhsal duruma yer verilmesinin nedeni budur. [9]

Ne zaman beklememeli?

Çınlamanın kendisi kadar, ona eşlik eden belirtiler de önemlidir:

Kulağınız birden az duymaya başladıysa bunu basit bir tıkanıklık sanıp geçmesini beklemeyin. Yeni gelişen ani işitme kaybında, en geç 24 saat içinde kulak burun boğaz uzmanı veya acil serviste değerlendirilmeniz gerekir. Tedaviye erken başlanması, işitmenin düzelme olasılığını etkileyebilir. [5,6]

Yeni başlayan yüz güçsüzlüğü, konuşma bozukluğu veya şiddetli, kontrol edilemeyen baş dönmesi yaşıyorsanız acil servise başvurun. Başınıza aldığınız bir darbenin ardından başlayan çınlamayı da gecikmeden değerlendirtin. [5,7]

Kendinize zarar verme veya intihar düşünceleriniz varsa gecikmeden profesyonel yardım alın. Kendinize zarar verme niyetiniz ya da planınız varsa veya güvende kalamayacağınızı düşünüyorsanız yalnız kalmayın; 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Günlük yaşamınızı sürdüremeyecek ölçüde kaygı, derin üzüntü ve isteksizlik yaşıyorsanız da kısa sürede destek alın. [5,8]

Tek kulakta sürekli devam eden veya kalp atışıyla aynı ritimde duyulan çınlama da araştırılmalıdır. Bu özellikler mutlaka tehlikeli bir hastalık bulunduğu anlamına gelmez; ancak göz ardı edilmemelidir. [5]

Nasıl değerlendirilir?

İlk adımlar, şikâyetin ayrıntılı dinlenmesi, kulak muayenesi ve işitme testidir. Sesin ne zaman başladığı, hangi kulakta duyulduğu, sürekli mi aralıklı mı olduğu ve eşlik eden belirtiler değerlendirilir. Gürültüye maruz kalma, kulakta dolgunluk, baş dönmesi, çene yakınmaları ve kullanılan ilaçlar da görüşmede önem taşır. Bir ilaçtan şüpheleniyorsanız adını ve dozunu hekiminizle paylaşın; ilacı kendiliğinizden kesmeyin. [2,5]

“Ben gayet iyi duyuyorum, işitme testine neden ihtiyaç var?” sorusu akla gelebilir. Günlük konuşmaları takip edebilmek, bütün sesleri aynı düzeyde duyduğunuz anlamına gelmez. Bazı işitme kayıpları kişi tarafından henüz fark edilmemiş olabilir. Test, işitmenin durumunu ve iki kulak arasında fark bulunup bulunmadığını anlamaya yardımcı olur. Sonucun normal olması da çınlamanın gerçek olmadığı anlamına gelmez. [9,10]

Her çınlamada MR çekilmesi gerekmez. Görüntüleme kararı, çınlamanın özellikleri, muayene ve işitme testi sonuçları birlikte değerlendirilerek verilir. İki kulakta benzer şekilde duyulan, nabızla ilişkisi olmayan ve başka bulguların eşlik etmediği çınlamada rutin görüntüleme önerilmez. [5]

Muayeneye gelirken birkaç ayrıntıyı not etmek işinizi kolaylaştırabilir: Başlangıç tarihi, hangi kulakta duyulduğu, nabzınızla aynı ritimde olup olmadığı ve uykunuzu nasıl etkilediği. Amaç sesi gün boyunca tekrar tekrar kontrol etmek değil, görüşmede şikâyetinizi daha anlaşılır anlatabilmektir.

Tedavi ve günlük yaşamda yapılabilecekler

Tedavi, bulunabilen nedene göre düzenlenir. Kulak kiri veya enfeksiyon gibi bir sorun varsa öncelikle bunun giderilmesi hedeflenir. İşitme kaybı olan bazı kişilerde işitme cihazı hem duymayı kolaylaştırabilir hem de çınlamanın daha az fark edilmesini sağlayabilir. Çevredeki sesler daha iyi duyulduğunda çınlama daha az öne çıkabilir. Bununla birlikte işitme cihazı her çınlama için gerekli değildir; karar işitme değerlendirmesine göre verilir. [2,5]

Tedaviden ne beklenebileceği de açıkça konuşulmalıdır. Bazı kişilerde ses azalır veya kaybolur. Bazılarında ise ses sürse de yarattığı rahatsızlık belirgin biçimde hafifler. Daha rahat uyumak, bir kitabı yeniden dikkatle okuyabilmek veya işyerinde sürekli kulağını dinlememek de anlamlı bir iyileşmedir. Başarıyı yalnızca “Ses tamamen bitti mi?” sorusuyla değerlendirmek, bu kazanımları gözden kaçırabilir. [10,11]

Herkeste çınlamayı ortadan kaldıran bir ilaç bulunmamaktadır. “Kesin çözüm” olarak sunulan vitamin ve bitkisel ürünlerin etkinliği de kanıtlanmış değildir. Eşlik eden depresyon veya kaygı için ilaç önerildiğinde ise amaç farklı olabilir: Hekim, çınlamayı doğrudan susturmaktan çok bu sorunları tedavi etmeyi hedefliyor olabilir. [2]

Çınlamaya yönelik bilişsel davranışçı terapi, sesin yarattığı sıkıntıyla başa çıkmaya yardımcı olabilir. Örneğin “Bu ses varsa hiçbir zaman uyuyamayacağım” düşüncesinin doğurduğu kaygı üzerinde çalışılır. Kişinin sese verdiği tepkiyi ve günlük alışkanlıklarını ele alan bu yaklaşım, çınlamanın yaşam üzerindeki yükünü azaltmayı amaçlar. Böyle bir desteğin önerilmesi, şikâyetin “psikolojik” denilerek geçiştirildiği anlamına gelmez. [10]

Gece düşük sesli bir müzik veya rahatsız etmeyen bir doğa sesi bazı kişileri rahatlatabilir. Amaç çınlamayı zorla örtmek değil, sessizlikte fazla öne çıkmasını azaltmaktır. Bunun için kulaklığın sesini yükseltmek doğru değildir. Arka plan sesi herkes için aynı derecede yararlı olmayabilir ve tek başına kesin bir tedavi olarak görülmemelidir. [7,10]

Düzenli bir uyku saati oluşturmak, akşamları sakinleşmeye zaman ayırmak ve gün içinde sevilen uğraşları sürdürmek de önemlidir. Çınlama nedeniyle bütün sosyal etkinliklerden uzaklaşmak, kişinin dikkatini daha fazla sese çevirebilir. Uyku sorunu devam ediyorsa bunu ayrıca dile getirin; çınlamanın değerlendirilmesi kadar uykusuzluğa uygun destek verilmesi de gerekir. [7,9]

Kulakları korumayı da unutmamak gerekir. Kulaklık sesini sınırlamak, uzun dinlemelere ara vermek, konserlerde hoparlörlerden uzak durmak ve uygun kulak tıkacı kullanmak basit ama değerli önlemlerdir. Gürültülü işlerde çalışanlar için işitme koruyucuları günlük çalışma düzeninin bir parçası olmalıdır. [4]

Yüksek sesin zararı yalnızca sesin şiddetine değil, ne kadar süre maruz kalındığına da bağlıdır. Bir konserin ardından çınlama yaşamak, sonraki konserde daha dikkatli olmak için bir uyarı sayılmalıdır. Çınlama geçse bile aynı gürültüye tekrar tekrar maruz kalmak işitme sağlığı açısından risk taşır. [4]

Kulak çınlaması yaşayan birine “Takma kafana” demek kolaydır. Oysa uyuyamayan, okuduğuna odaklanamayan birinin ihtiyacı, şikâyetinin ciddiye alınmasıdır. Önce nedenini araştırmak, ardından kişiye uygun bir yol çizmek gerekir. Ses tamamen kaybolmasa bile kişinin uykusunu, işini ve günlük yaşamını daha az etkilemesi sağlanabilir.

Kaynaklar

1. Jarach CM ve ark. Global Prevalence and Incidence of Tinnitus: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Neurology. 2022.
https://doi.org/10.1001/jamaneurol.2022.2189

2. National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD). Tinnitus.
https://www.nidcd.nih.gov/health/tinnitus

3. Michiels S. Somatosensory Tinnitus: Recent Developments in Diagnosis and Treatment. Journal of the Association for Research in Otolaryngology. 2023;24(5):465–472.
https://doi.org/10.1007/s10162-023-00912-3

4. NIDCD. Noise-Induced Hearing Loss.
https://www.nidcd.nih.gov/health/noise-induced-hearing-loss

5. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Tinnitus: assessment and management. NG155. 2020.
https://www.nice.org.uk/guidance/ng155

6. NIDCD. Sudden Sensorineural Hearing Loss (SSHL).
https://www.nidcd.nih.gov/health/sudden-deafness

7. National Health Service (NHS). Tinnitus.
https://www.nhs.uk/conditions/tinnitus/

8. T.C. Sağlık Bakanlığı, Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Yeni Nesil Acil Çağrı Merkezi.
https://acilafet.saglik.gov.tr/TR-111345/yeni-nesil-acil-cagri-merkezi.html

9. United Lincolnshire Hospitals NHS Trust. Understanding and managing your tinnitus.
https://www.ulh.nhs.uk/patients/patient-information-library/understanding-and-managing-your-tinnitus/

10. NICE. Tinnitus: assessment and management — Rationale and impact. NG155. 2020.
https://www.nice.org.uk/guidance/ng155/chapter/Rationale-and-impact

11. World Health Organization (WHO). Deafness and hearing loss: Tinnitus.
https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/deafness-and-hearing-loss--tinnitus

Web kaynaklarına erişim tarihi: 31 Ekim 2026.

KAYNAK: YENİ SAKARYA GAZETESİ