Fahri Tuna’nın 32 Kısım Tekmili Birden Balkan Hatıraları-III

FAHRİ TUNA

11.11.2026 - 09:48 Yayınlanma

11.11.2026 - 09:52 Güncelleme

— Paylaşım

Gagauzların Özerkliğini Bir Şişe Pahalı Moldova Şarabına Sağlayan Süleyman Demirel Ustalığı

2013 yazı. Edirne Valiliği’nin öncülüğünde Balkan Türk Şairleri II. Buluşması’nın ön hazırlıkları için Gagauz Yeri’ndeyiz. Valilik Özel Kalem Müdürü İbrahim Tarancı, Halk Eğitimi Merkezi Müdürü, orada General İvan lakabıyla bilinen ve sevilen Recep Kozan ile birlikte.

Dönemin Gagauz Yeri Cumhurbaşkanı Mihail Formuzal’ı ziyaret ediyoruz. Mihail Bey, hoş beşten sonra danışmanını davet ediyor ve bizimle tanıştırıyor:

-Gagauz Yeri Bağımsız Deveti’nin ilk cumhurbaşkanı Stefan Topal.

Stefan Topal, yetmişli yaşlarının başında, biz de ellilerimizin başlarındayız. Ak saçlı tertemiz yüzlü sevgi dolu gözlerle bakan yumuşacık sesli bir büyüğümüz.

Türk çayı eşliğinde devletin kuruluşunu anlattı bize:

-1990 senesinde Sovyetler Birliği dağılınca her ülke bağımsızlığını ilan etmeye başladı. Bizim içinde bulunduğumuz Moldova de bağımsızlığını ilan etti dünyaya. Gagauz Yeri öndercileri olarak biz de toplandık. Beni lider – başkan, Mihail Kendigelen arkadaşımızı da meclis başkanı seçtiler. 26 küümüzde mitingler yaptık, halk da bizi destekledi. Ve nihayetinde biz de Gagauz Yeri Cumhuriyeti olarak dünyaya devletimizi, bakanlar kurulumuzu ilân ettik. Sene 1991.

Arkamızda bizi destekleyen tek devlet Türkiye, tek devlet adamı da o sırada başbakan olan Süleyman Demirel.

Moldava devleti bizim kararımızı kabul etmedi. Önderciler olarak hepimizi suçlu ilân etti. Hapis cezasına çarptırdı, hakkımızda yakalama emri çıkarttı. Sovyetler’den kalan silah tank top tüfek mermi ordu ile üstümüze yürüdü. Üstelik yurt dışına çıkış yasağı da getirdiler bize. Başkasabamız Komrat’ı kuşattılar. Üç dört sene devam etti bu gerilim ve gerginlik. O sıra Demirel, Cumhurbaşkanı seçildi.

O zor günlerde ben, Romanya üzerinde gizlice defalarca Ankara’ya gittim, Süleyman Demirel ile görüştüm. Sayın Demirel çok değerli bir devlet adamı idi. Gagauzları çok severdi. Beni 100 metreden görse, çağırır, elimden tutar,

-Gel Topal, otur bakalım yanıma, anlat, ne var ne yok bizim Gagauz Yeri’nde? Der bilgi alırdı benden.

Hatta bir gün bana:

-Topal, Gagauz Yeri’nde kaç kişisiniz? Diye sormuş, ben de,

-Yüz altmış beş bin, diye cevap verince, suratını astı ve,

-Hayır, bu rakam yanlış Topal, altmış beş milyon yüz altmış beş bin, deyince, dünyalar benim olmuştu.

Her seferinde bana, sabırlı olun Topal, zamanı gelince güzel şeyler olacak, derdi. Ayrılırken de ekledi:

-O işi bana bırak Topal. Yanınızdayım.

1994 yılının sonbaharıydı. Moldova Ordusu bizim Komrat’ı tanklarıyla tüfekleriyle ordusuyla kuşattı. Abluka altına aldı.

Kültür bakanımı gizli yollardan Ankara’ya Türkiye Cumhurbaşkanı Süleyman Aga’ma gönderdim. Acil müdahale isteyen bir de mektup yazdım. İki haftaya, Topal’a selam söyleyin, Moldova’ya geliyorum, demiş. Geldi de.

…

İki hafta sonra T.C. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel, resmi bir gezi statüsünde Moldova Cumhuriyeti başkenti Kişinev’e gelir. Yanında eşi Nazmiye Demirel de vardır.

İlk gün protokoler görüşmelerle geçer. İkinci gün Süleyman Bey, dönemin Moldova Cumhurbaşkanına, eşi Nazmiye Demirel’in Gagauz asıllı olduğunu, Gagauz Yeri’nde yakın akrabaları bulunduğunu, gelmişken mutlaka görmeyi arzuladığını söyler. Ustaca bir manevra yapar yani. Moldova Cumhurbaşkanı ise bunun hiç mümkün olmadığını, Gagauz Yeri Başkasabası Komrat’ta şiddetli çatışmalar olabileceği, Türk Cumhurbaşkanı ve heyetinin güvenliğini sağlanamayacağını ifade eder. Demirel bu. Kaçın kurrası. Onlar bizim akrabalarımız. Bir şey olmaz. Kendi güvenliğimizi biz sağlarız. Mesuliyeti üstüme alıyorum ve gidiyorum, der ve gider.

…

Gagauz Yeri’ne, Gagauz Cumhurbaşkanı Stefan Topal’a da haber gönderir, geliyoruz, şu saatte oradayız diye.

Ve Türkiye Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel, yanında eşi Nazmiye Demirel, güya Nazmiye Hanım’ın akrabalarını ziyaret maksadıyla Gagauz Yeri’ne hareket eder. Moldova Cumhurbaşkanı da mecburen Komrat etrafında günlerdir devam eden askeri kuşatmayı, tankları topları tüfenkleri geri çekmek zorunda kalır.

Süleyman Bey’le Nazmiye Hanım’ı, Stefan Topal ve heyeti karşılar. Doğru dürüst yol lokanta otel yoktur Türkiye heyetini ağırlayacak. Bir evde yemek ikram eder, çaresiz Stefan Topal, paalı (çok değerli) misafirlerine. Yemekte gelen suya bakan Süleyman Demirel, olamaz, siz çamur gibi bu suyumu mu içiyorsunuz? Diye sorar. Çaresiz cevap, maalesef evet’tir.

Usulen bir Gagauz köyü (küü) de ziyaret edilir. Güya Nazmiye Demirel akrabalarına kavuşmuş görüntüsü verilir, fotoğraflar çektirilir.

…

Tekrar Gagauz Cumhurbaşkanı Stefan Topal’ın anlattıklarına kulak verelim biz:

-Ayrılırken Süleyman Aga’m bana dedi ki, yarın akşam saat 19.00’da Moldova Cumhurbaşkanı benim şerefime yemek verecek. En pahalı (değerli) Moldova şarabından bir tane al gel Kişinev’e. Ben seni yemeğe aldıracağım, dedi. Ertesi gün en ünlü Moldova şaraplarından bir hediye alıp Kişinev’e ulaştım, tabii ki Türkiye Cumhuriyeti güvenliğimi sağladı. Bana vatan haini muamelesi yapıyorlar, yoksa yakaladıkları an hapse atacaklar. Hakkımda yakalama kararı var.

Yemek başladı. Bir saat geçti geçmedi, Süleyman Demirel Aga’m beni salona aldırttı, alkışlar arasında. Söze başladı:

-Ekselans, fevkalade mühim bir gün bugün. Aziz dostum Stefan Topal da bu mühim günün hatırası olarak en değerli olanından bize şarap getirmiş. Bugün barış günü. Bugün sulh günü. Şarabı kabul şerefine lütfen müjdeyi de açıklayınız…

Moldova Cumhurbaşkanı, istemeye istemeye konuşmak zorunda kaldı:

-Gagauz Yeri’nin otonomisini kabul ediyoruz. En kısa zamanda meclisimizden geçirip ilan edeceğiz!

Masadaki Türk heyetinden alkış koptu, kadehler otonomi şerefine kaldırıldı.

Ben sevinçten adeta uçuyorum. Biraz sonra benim getirdiğim şaraptan da ikram edildi.

Süleyman Aga’m, bir şişe pahalı şaraba biz Gagauzların otonomyasını ilân ettirdi.

…

Çok geçmeden, 23 Aralık 1994’te, Moldova Parlamentosu, Gagauz Yeri’nin özerkliğini kabul edecektir.

Stefan Topal da Moldova Parlamentosu kararıyla, yeni statüyle, Gagauz Yeri Cumhurbaşkanı ilan edilir.

Stefan Topal’ın ifade ettiğine göre, kendisi de eski bir Devlet Su İşleri Genel Müdürü olan Türkiye Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel, kısa zaman sonra bir heyet gönderir, keşifler yaptırır, örtülü ödenekten 35 milyon dolar para gönderir, bugün kırk bin nüfuslu bir şehir olan Gagauz Yeri Başkasabası Komrat’ın içme suyu problemini halleder. Cadde cadde sokak sokak su hatları döşenir, arıtma (onlar paklama diyorlar) tessis kurulur.

Üzerinden otuz küsur sene geçmiştir. Süleyman Aga sayesinde O gün bugün Gagauz Yeri halkı o gün bugün arıtılmış (paklanmış) tertemiz su içmektedir.

Türkiye Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel, başkasabada, Komrat Üniversitesi’nin kuruluşunu da organize ettirir. O gün bugün üniversitenin avlusunda bir Süleyman Demirel büstü yer almaktadır.

Bugün Süleyman Demirel adı, tüm Gagauz Türklerince, bir masal kahramanı gibi anlatılmakta ve çok ama çok sevilmektedir.

…

Silistre Müzesi Müdürü Valentin Dimitrov ile Sözleştik, Nasipse!...

Bir anıyla da Rumeli Hâtıralarımızı nihayete erdirelim, izninizle.

Edirne Valisi Hasan Duruer’in Balkan Danışmanı olarak hummalı bir şekilde Balkanlar’da özellikle de Bulgaristan’da yoğun faaliyetlerde bulunduğumuz günler.

Üç ayda bir sadece Rumeli’de yaşayan Türklerin yazdığı Balkan Türküsü dergisini çıkartıyorum. Her dergi çıktığında, bir şair bir yazar bir sinemacı bir ressam veya fotoğraf sanatçısından oluşan dört kişilik bir heyeti, Edirne-Kırcaali-Filibe-Sofya-Tırnova-Silistre-Şumnu-Burgaz hattında, eli kalem tutan Türk gençleriyle buluşturuyor, onlara aylık Türk edebiyatı dergileri götürüyorum.

Yine o günlerden birinde, 2013 yazı, heyette şair-yazar Mehmet Şeker var, illüzyonist Yeşim Balcıoğlu filan var, Tuna nehri kıyısında Silistre’deyiz. Her gittiğimiz yerde olduğu üzere, kısa bir şehir turu yapıyoruz. Heyetimizin rehberi de Silistre Tunahan Derneği Başkanı Güner Hakkı kardeşim.

Bilenler bilir, Silistre’de, nehir sahilinden birkaç kilometre yukarısında Mecidiye Tabyası vardır, bizden kalma. Sultan Abdülmecit’in, Ruslar’ın Tuna’yı geçme ihtimallerine karşı 1847’de yaptırttığı bir nevi savunma tedbiri. Küçük bir kale gibi, nehri gözetleyen. Yaklaşık 170 sene sonra orası artık ’93 (Osmanlı-Rus) Harbi Müzesi. Çok daha hoş olmuş. 93 Harbi’nde (1877-78) Rusların ve Osmanlı’nın kullandığı giysiden tutunda alet edevat hafif silahlar vesaire sergileniyor.

Özelleştirmiş Bulgarlar müzeyi. Valentin Petkov diye bir yöneticisi var. Özelleştirilmiş. Valentin de bir nevi müzenin işlemecisi. Kolu da sargıda. Tutturdu, bizden kişi başı 10 euro yani 20 leva giriş ücreti istemesin mi? Beş kişiyiz. Altı üstü 50 euro. (Bugün 2.75O lira yapar.) İstediği para değil de ağrıma gitti. Kafilenin başı olarak itiraz ettim, Valentin ile aramızda şöyle bir diyalog geçti. Hınzır, Türkçe biliyormuş ama konuşmuyor ama söylediklerimi anladığı her halinden belli, Tunahan Derneği Başkanı Güner Hakkı tercüme ediyor konuşmamızı:

-Gezeceğiz, üç beş de fotoğraf çekeceğiz. Hadi oradan bakalım, biz kendi kalemizi parayla mı çekeceğiz?

-Burası sizin değil bizim?

-Nasıl sizin? Bak şuraya (kapının girişinde üç dilde yazılı kahverengi tabeladaki bilgileri gösteriyorum) kendiniz yazmışsınız 1844-47 arası Türk Padişahı Sultan Abdülmecit yaptırttı diye?

-Hem Almanlar’a yaptırtmışsınız bu kaleyi siz?

Allah yardım edecek ya. Sersem bir Türk’le münakaşa ettiğiniz farkında değil. Baktım, bizim valilik arabası arkasında Güner Hakkı’nın Mercedes’i var. Onu işaret ederek sordum:

-Valentin, bu Mercedes’i kim yaptı? Valentin sırıtarak zevkli bir sesle cevap verdi:

-Cormani! (Yani Almanlar!)

Taşı gediğine koyma fırsatı gelmişti. Topu plase ile doksandan ağlara gönderiverdim:

-Kardeşim, para Güner’in değil mi? Basmış parayı almış. Şimdi bu araba Güner’in mi Almanlar’ın mı? Gavurun suratı ekşidi birden. Tongaya düştüğünü ancak fark etti. Devam ettim:

-Para benim değil mi kardeşim; ister Alman’a yaptırırım kalemi, ister Japon’a. Çekil sen önümüzden bakalım!..

Çekildi Valentin Petkov. Artık benim şerrimden mi korktu (ki korkulacak biri değilimdir), söylediklerimi mi mantıklı buldu yoksa insafa vicdana mı geldi. Orasını kendisi bilir.

…

Yaklaşık yarım saat bizzat gezdirdi bize müzeyi Valentin. Çok da güzel bilgiler verdi. Memnun olmuştuk heyetçe.

Ayrılırken, elimi omuzuna attım, samimi bir şekilde. Dedim ki:

-Bak Valentin, burayı güzel korumsunuz, sen de güzel de anlattın. Sana heyetim adına çok teşekkür ediyorum. Ancak, yakında buraları fethe geleceğiz, bir yere kaybolma sakın, bu müzeyi senden bizzat ben teslim alacağım! Bir tane eksik kabul etmem bak. Ona göre hazırlığını iyi yap!..

Yüzünde acı bir gülümseme belirdi Valentin’in. Alın çizgileri belirginleşti. Gözleri iri iri açıldı. Belli ki inanıyordu bana. Endişe bulutları üşüşmüştü bakışlarına… Teselli cümlemi de ekleyip veda ettik:

-Ama korkma Valentin! Bu güzel anlatımının hatrına, o gün sana ömür boyu yaşama hakkı vereceğim! Müsterih olasın…

-Ey Fahri Tuna, Muhacir de değilsin ama sen bu yaşta Balkanlar’da ne arıyorsun Allah aşkına. Seni anlayamıyoruz. Otursana evinde çoluk çocuğunla. Aklını peynir ekmekle mi yedin sen? Diyen dostlara bilmem birazcık cevap olabildi mi.

Umarım olmuştur.

Umarım.

…

Fahri Tuna’nın 32 Kısım Tekmili Birden Balkan Hâtıraları’na, medeniyetimizin büyük şairi, kendisi de bir Balkan çocuğu olan Yahya Kemal’in Akıncılar şiir ile son verelim:

Bin atlı, akınlarda çocuklar gibi şendik;
Bin atlı o gün dev gibi bir orduyu yendik!

Ak tolgalı beylerbeyi haykırdı: İlerle!
Bir yaz günü geçtik Tuna'dan kafilelerle...

Şimşek gibi bir semte atıldık yedi koldan,
Şimşek gibi Türk atlarının geçtiği yoldan.

Bir gün yine dolu dizgin boşanan atlarımızla
Yerden yedi kat arşa kanatlandık o hızla...

Cennette bugün gülleri açmış görürüz de
Hâlâ o kızıl hâtıra titrer gözümüzde!

Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik,
Bin atlı o gün dev gibi bir orduyu yendik!