06.12.2022, 10:20

İnsanın yatay ve dikey tarihi

Kâinat içinde kısacık zaman, küçücük mekân kaydıyla sınırlı insanın Kerîm olan Rabbine karşı gururlanması ne acıdır.

“Gerçekten insan üzerinden öyle uzun bir süre gelip geçti ki o anılmaya değer bir şey bile değildi!” (İnsan Sûresi. 76/1)

“O; Evvel’dir, Ahir’dir, Zâhir’dir, Bâtın’dır. Ve O, Alîm’dir.” (Hadîd Sûresi. 57/3)

İnsan yaratılmadan çok önceleri âlemler, Melekler ve Cinler yaratıldı. Ahsen-i Takvîm sıfatıyla da “insan” yaratıldı.

Allah, topraktan yarattığı Âdem’e (as) ruh üfledi. Cümle esmâsını –insana- öğretti. Meleklerden üstün olabileceği nuranî kuvvetler, hayvanlardan daha aşağı düşebileceği zulmanî kuvvetler insana yüklendi. Dünya hayatında iman edip Allah’a ibadet eden, nefsini temizleyen –tezkiye- eden kurtuldu.

Allah zamanın sahibidir. Dilerse zaman içinde zaman yaratır. Hayallerimiz çok. Zamanımız hiçbir şey için yetmiyor. Zamandaki bereket kavramını unuttuk. Kargaşa yaşayan zihnimizden bereketli zamanlar silineli çok oldu…

Kimi zaman boş hayaller peşinde ömür tüketiriz. Yaratılış gayesini unuttuğu için yapacak bir şeyi olmadığını zanneden, manevî boşlukta zaman öldürenler vardır aramızda. Can sıkıntısından zamanı öldürdüğünü zannedenler farkında olmadan aslında zaman onları öldürmektedir. Zaman ölümsüzdür.

Önce kaideyi koyalım. İnsanın iki tarihi var. Yatay ve dikey tarih. Beden/cesed; yatay tarihimizdir. Ruh/Nefs dikey tarihimizdir.

Gaflet perdesiyle kalp gözü körleşen insan, ruhundan ve Rabbinden habersiz yaşar bu âlemde. Modern insan için zaman kavramı sadece yatay tarihle sınırlıdır. Lineer bir doğru gibidir zaman… Başlangıç ve bitiş noktası arasındaki düz çizgi zanneder hayatı. Tüm hayallerini arzularını mukayyet bir zaman içerisinde gerçekleştirmek ister. Ne yapsa boştur. Hiçbir şeye yetişemez.

Mezar taşında yazan doğum ve ölüm tarihine hapsedilen materyalist “yatay tarih” düşüncesi maddi âlem için geçerlidir. Ortalama altmış yıllık zamana hapsolan zavallı insan çaresizlik içinde bir o yana bir bu yana saldırır. Daha çok kazanmak için hırsla sarılır hayatına. Hayatın merkezinde sadece kendi “Nefs-i Emmâre” –egosu- (kötülük emreden nefs) vardır. Kibirlenir, kırar, döker, çalar, zulmeder, hayvanları hattâ insanları öldürür. Oysaki bilmez insan… Zaman, kendisini ölüme götüren binektir. Kum saatinden dökülen kum parçacıkları gibi her nefeste ölüme yaklaşır insan. Sahip olduğu kısacık ömrün bir kısmı çocukluk, bir kısmı acemilik, bir kısmı yaşlılıkta tükenir. Sefâ günleri çok azdır.

Yatay tarihte yaşayanların hüsranı bitmez. Çünkü yatay tarih, ölümlü bedene aittir. Dilemmâ burada gizlidir. Yatay tarihte yaşayanın kalbi ölmüştür farkında değildir. Allah’ın adını anmayan kalpler ölü kalplerdir.

Dikey tarih ise ölümsüz ruha aittir. İnsanoğlunun ontolojik olarak bu dünyada olmasının sebebi dikey tarihidir.

Niçin bu dünyaya gönderildiğini bilen insan için ”varoluş hikmetini” öğrenme süreciyle birlikte dikey tarih oluşur. Ruhuyla dikey olarak yükselen insan, bedenini de gafletten ve ateşten kurtarmış olur.

İnsan nefsinin yedi mertebesi vardır. En aşağıdaki mertebe hayvani sıfatlara sahiptir. Hayvani sıfatlara sahip kişiler kötü ahlak sahibidir.  Bütün mesele, nefsin kötü huylarını güzel ahlaka döndürebilmektir.

İnsan bedeni kirlenince temizlemek kolaydır. Kalp kirlendiğinde nasıl temizlenir? Asıl soru budur.

Ruhunu kirlerden arındıran insan dikey olarak yükselirken nefs mertebelerini ardında bırakır. Her nefs mertebesinden sonra yeni bir marifet bilgisine ulaşır insan. Marifet ilmi, dikey tarihimizin en değerli bilgisidir.

Cesede ait yatay tarih aldanış ve hayal, ruha ait dikey tarih marifet ve hakikattir.

 “Ey insan evladı! Kendine saygıyla/hürmetle yaklaş; çünkü sen kâinatta yaratılmışların özü/göz bebeği olan insansın.

Hoşça bak zâtına kim, zübde-i âlemsin sen / Merdüm-i dîde-i ekvân olan âdemsin sen” Şeyh Galip (1757-1799)

Yorumlar (0)
Namaz Vakti 27 Ocak 2023
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 19 45
2. Fenerbahçe 19 41
3. Başakşehir 19 37
4. Beşiktaş 18 35
5. Trabzonspor 19 35
6. Adana Demirspor 19 34
7. Konyaspor 19 27
8. Kayserispor 19 26
9. Alanyaspor 19 25
10. Karagümrük 19 22
11. Ankaragücü 19 22
12. Giresunspor 19 21
13. Gaziantep FK 19 19
14. Kasımpaşa 19 19
15. Antalyaspor 18 18
16. Sivasspor 19 18
17. Hatayspor 18 17
18. İstanbulspor 19 15
19. Ümraniye 19 14
Takımlar O P
1. Eyüpspor 20 41
2. Samsunspor 20 38
3. Keçiörengücü 20 36
4. Bodrumspor 20 35
5. Pendikspor 20 34
6. Rizespor 20 34
7. Bandırmaspor 19 34
8. Boluspor 20 33
9. Sakaryaspor 20 31
10. Manisa FK 19 28
11. Göztepe 20 27
12. Adanaspor 20 22
13. Tuzlaspor 20 19
14. Altay 20 18
15. Erzurumspor 20 18
16. Altınordu 20 16
17. Ö.K Yeni Malatya 20 13
18. Denizlispor 20 12
19. Gençlerbirliği 20 10
Takımlar O P
1. Arsenal 19 50
2. M.City 20 45
3. Newcastle 20 39
4. M. United 20 39
5. Tottenham 21 36
6. Brighton 19 31
7. Fulham 21 31
8. Brentford 20 30
9. Liverpool 19 29
10. Chelsea 20 29
11. Aston Villa 20 28
12. Crystal Palace 20 24
13. Nottingham Forest 20 21
14. Leicester City 20 18
15. Leeds United 19 18
16. West Ham United 20 18
17. Wolves 20 17
18. Bournemouth 20 17
19. Everton 20 15
20. Southampton 20 15
Takımlar O P
1. Barcelona 17 44
2. Real Madrid 17 41
3. Real Sociedad 18 38
4. Atletico Madrid 18 31
5. Villarreal 18 31
6. Real Betis 17 28
7. Osasuna 18 28
8. Athletic Bilbao 18 26
9. Rayo Vallecano 18 26
10. Mallorca 18 25
11. Girona 18 21
12. Valencia 17 20
13. Espanyol 18 20
14. Almeria 18 19
15. Sevilla 18 18
16. Getafe 18 17
17. Celta Vigo 18 17
18. Real Valladolid 18 17
19. Cadiz 18 16
20. Elche 18 6