Dünyada ve günümüzde Müslüman alemde iktidarların kendi meşruiyetlerini korumak için kutsal kabul edilen metinleri veya dini yorumları nasıl araçsallaştırdığı, tarih boyunca hem Batı’da hem de İslam dünyasında en çok tartışılan konulardan biri olmuştur.

Bu eleştiriyi tarihsel ve teolojik boyutlarıyla şu başlıklar altında açabiliriz:

1.İktidar Teolojisi ve “Romalılar 13”

Pavlus’un Romalılara Mektubu'ndaki 13. bölüm, Batı siyasi düşüncesinde "Kralların İlahi Hakkı" (Divine Right of Kings) doktrininin temel taşını oluşturmuştur. Bu metin yüzyıllar boyunca Avrupa’da zalim krallara, feodal beylere ve sömürgeci yönetimlere karşı her türlü isyanı, hak arayışını ve adalet talebini "Tanrı’nın düzenine baş kaldırmak" olarak yaftalamak için kullanılmıştır.

Bu bakış açısında yönetici, adaletle hükmetmese bile sırf o makamda oturduğu için "Tanrı’nın memuru" sayılmış; zulme boyun eğmek ise bir ibadet ve vicdan borcu haline getirilmiştir.

2. İslam Tarihinde Benzer Bir Kırılma: "Bel'amlık" ve Saray Uleması

Kur'an’da Bel'am bin Baura (A'raf Suresi, 175-176) kıssası üzerinden sembolize edilen "iktidar ve dünyalık karşılığında hakikati eğip büken din adamı" tipi, ne yazık ki İslam tarihinin sonraki dönemlerinde de ortaya çıkmıştır.

“Emeviler döneminden itibaren iktidarı elinde tutan sultanlar, kendi saltanatlarını meşrulaştırmak için Kur'an'ın "Allah'a, Resulüne ve sizden olan ulü'l-emre (emir sahiplerine) itaat edin" (Nisa, 59) ayetini bağlamından kopararak mutlak bir itaate dönüştürmüşlerdir.”

Bu süreçte şu kırılmalar yaşanmıştır:

Şartlı İtaatten Mutlak İtaate: Oysa “İslam’ın özünde yöneticiye itaat şartlıdır;” o da yöneticinin Allah’ın emirlerine ve ADALETE sadık kalmasıdır. Hz.Peygamber'in "Allah'a isyan olan yerde kula itaat yoktur" ilkesi ve Ebubekir’in halife seçildiğindeki "Doğru yolda olduğum sürece bana itaat edin, saparsam beni doğrultun" sözü bu şartlılığı açıkça ortaya koyar.

Cebriye Anlayışı ve Kadercilik: Emevi iktidarları, yaptıkları zulümlerin sorgulanmaması için "Bizim başınıza geçmemiz Allah'ın kaderidir, bize karşı çıkmak kadere ve Allah'a karşı çıkmaktır" şeklinde bir Cebriye teolojisi üretmişlerdir. Tıpkı Romalılar 13'te olduğu gibi, ZULMÜ "ilahi bir takdir", BOYUN EĞMEYİ ise "takva" olarak sunmuşlardır.

Fitne Korkusuyla Zulme Rıza: Zamanla bazı fıkıh ve kelâm çevrelerinde "Kargaşa (fitne) çıkmasındansa, zalim de olsa mevcut sultana itaat etmek evladır" anlayışı yerleşmiş; bu durum HAKİKATI HAYKIRAN ALİMLERİN (örneğin Ebu Hanife, Ahmed bin Hanbel gibi) HAPSEDİLİP İŞKENCE görmesine, SARAYA YAKIN DURANLARIN ise fetva makamlarını işgal etmesine hatta “Ahkâmı Sultaniyye” diye kitaplar yazmalarına yol açmıştır.

3. Kur'an'daki Firavun ve Musa Paradigması: KUR’AN’I KERİM’İN ruhuna bakıldığında ise durum, bu pasifize edici anlayışın TAM ZIDDIR.

Kur'an'da en çok anlatılan kıssa olan MUSA ve FİRAVUN MÜCADELESİ, aslında yeryüzünde ilahlık taslayan, insanları kul-köle edinen ve ADALETİ ÇİĞNEYEN MUTLAK İKTİDARLARA BALKALDIRININ MANİFESTOSUDUR.

Firavun'un yanındaki sihirbazlar ve kâhinler nasıl ki rejimin bekası için halkı büyülerle (algı ve korkuyla) uyutuyorsa, Kur'an da müminlere "Zulmedenlere meyletmeyin, yoksa size ateş dokunur" (Hud, 113) diyerek, zalim iktidarların payandası olmamayı emreder.

Bizim de işaret ettiğimiz gibi; bugün Müslüman (İslam değil) dünyasının içinde bulunduğu atalet, adaletsizliklere karşı sessizlik ve iktidar kutsayıcılığı hatta Osmanlı padişahlarının halka “kullarımız” demeleri aslında Kur'an’ın tevhid ve adalet merkezli din anlayışından ziyade, tarihsel süreçte iktidarların işine yarayacak şekilde şekillendirilmiş "itaat kültürünün" bir sonucudur.

DİN, ZALİME "dur" DİYEN BİR VİCDAN OLMAKTAN ÇIKARILIP, ZALİMİN ZULMÜNE "sabır ve itaat" TAVSİYE EDEN BİR “AFYONA” DÖNÜŞTÜRÜLDÜĞÜNDE,

İSİMLER DEĞİŞSE DE ZİHNİYET (Romalılar 13 mantığı) AYNI KALMAKTADIR. 21.11.2026