Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (IRENA), COP31 Başkanlığı ve Küresel Yenilenebilir Enerji İttifakı (GRA) iş birliğiyle hazırlanan rapor, yenilenebilir enerji yatırımlarında elektrik şebekelerinin giderek belirleyici hale geldiğini ortaya koydu.
“BAE Mutabakatı'nın Hayata Geçirilmesi: 2030'a Kadar Yenilenebilir Enerji Kapasitesinin Üç Katına ve Enerji Verimliliğinin İki Katına Çıkarılmasına Yönelik İlerlemenin İzlenmesi” başlıklı rapora göre, küresel yenilenebilir elektrik kurulu gücü 2025 yılı sonunda 5,15 teravata ulaştı.
Ancak yeni üretim kapasitesindeki hızlı artışa rağmen şebeke yatırımlarının aynı hızda ilerlememesi, çok sayıda projenin sisteme bağlanmasını geciktiriyor.
Yenilenebilir Enerjide 2030 Hedefi İçin Yıllık 1,2 Teravat Gerekiyor
Dünya genelinde 2025 yılında 693 gigavat yeni yenilenebilir elektrik kapasitesi devreye alındı. Yıllık büyüme oranı ise yüzde 15,5'in üzerine çıktı.
Raporda, yenilenebilir elektrik kapasitesinin 2030 yılına kadar 11,2 teravata çıkarılması hedefi için mevcut büyüme hızının yeterli olmayacağı belirtildi.
2025'te kaydedilen büyüme oranının on yılın kalanında korunması halinde küresel yenilenebilir kurulu gücün 2030 sonunda 10,6 teravata ulaşacağı hesaplandı.
Bu durumda 11,2 teravatlık hedefin yaklaşık 600 gigavat altında kalınacak.
Hedefe ulaşılabilmesi için 2030'a kadar yaklaşık 6,02 teravat ilave yenilenebilir elektrik kapasitesine ihtiyaç duyuluyor. Bunun için 2026-2030 döneminde her yıl ortalama yaklaşık 1,2 teravat yeni kapasitenin devreye alınması gerekiyor.
Şebeke Bağlantısı Bekleyen Projeler 2 Bin 500 Gigavata Ulaştı
Raporda, bazı ülkelerde şebeke planlamasının yenilenebilir enerji kapasitesi ve elektrik talebindeki artışa ayak uyduramadığına dikkat çekildi.
Şebeke kapasitesindeki sınırlamalar, yalnızca yeni elektrik üretim tesislerinin sisteme bağlanmasını değil, artan elektrik talebinin hangi bölgelerde karşılanabileceğini de etkiliyor.
Dünya genelinde ileri aşamadaki yaklaşık 2 bin 500 gigavatlık yenilenebilir enerji, enerji depolama ve büyük elektrik yükü projesi bağlantı sıralarında bekliyor.
ABD'de Şebeke Bağlantısı İçin Bekleme Süresi 5 Yılı Aştı
ABD'de şebeke bağlantı başvuruları, 2024 yılında ulaştığı 2 bin 290 gigavatlık seviyenin ardından 2025 sonunda 2 bin 60 gigavata geriledi.
Bu kapasitenin yalnızca 549 gigavatlık bölümünün taslak veya imzalanmış bağlantı anlaşmasına sahip olduğu belirtildi.
Ülkede bağlantı başvurusundan işletmeye geçişe kadar geçen medyan süre ise 5 yılı aşmış durumda.
Avrupa Birliği'nde 340 gigavattan fazla proje bağlantı anlaşmasına sahip bulunurken, yaklaşık 700 gigavatlık ilave proje bağlantı sıralarında yer alıyor.
Şebeke Kısıtları Yenilenebilir Elektrik Üretimini de Etkiliyor
Elektrik şebekelerindeki sınırlamalar, mevcut yenilenebilir enerji tesislerinde üretim kısıntılarına da neden oluyor.
Almanya, Fransa ve Hollanda'da 2025 yılında toplam 3,9 teravatsaat yenilenebilir elektrik üretimi kısıntıya uğradı.
Bu miktar, 2024 yılına göre yüzde 21 artarak rekor seviyeye ulaştı.
İngiltere'de ise rüzgâr enerjisindeki üretim kısıntısı 2020 yılında yaklaşık 3,8 teravatsaat seviyesindeyken 2025'te 10 teravatsaate çıktı.
Raporda, bu artışta şebeke sınırlamalarının yanı sıra sistem kısıtlarının ve yenilenebilir elektrik üretiminin talebi aştığı dönemlerin de etkili olduğu belirtildi.
Elektrik Şebekelerine Yıllık 902 Milyar Dolar Yatırım Gerekiyor
IRENA'nın güncellenmiş 1,5 derece senaryosuna göre, yenilenebilir enerji kapasitesinin üç katına çıkarılması hedefi doğrultusunda elektrik şebekelerine yönelik yatırımların önemli ölçüde artırılması gerekiyor.
Şebekelerin modernizasyonu, güçlendirilmesi, genişletilmesi ve dayanıklılığının artırılması için 2030'a kadar yıllık yaklaşık 902 milyar dolar yatırım ihtiyacı bulunuyor.
Buna karşılık, iletim ve dağıtım şebekelerine yönelik yıllık yatırım 2025 yılında yaklaşık 450 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti.
Mevcut Şebekelerde 1,6 Teravata Kadar Ek Kapasite Açılabilir
Rapora göre, yeni elektrik hatlarının tamamlanması beklenmeden mevcut şebeke kapasitesinin daha etkin kullanılmasını sağlayacak çözümler de bulunuyor.
Şebeke geliştirme teknolojileri ile daha esnek bağlantı düzenlemelerinin birlikte kullanılması halinde dünya genelinde ileri aşamadaki 1,2 ila 1,6 teravatlık projenin sisteme bağlanmasına imkân sağlayacak kapasite açığa çıkarılabilir.
Mevcut hidroelektrik santrallerinin bağlantı noktalarının rüzgâr ve güneş enerjisi projeleriyle hibrit şekilde kullanılması da önerilen çözümler arasında yer alıyor.
Avrupa Birliği üyesi 7 ülkedeki hidroelektrik tesislerinin hibrit hale getirilmesiyle mevcut bağlantı noktalarına 25 gigavat ilave rüzgâr ve güneş enerjisi kapasitesi bağlanabileceği hesaplanıyor.
Batarya Depolama Kapasitesinde Yüzde 48 Artış
Yenilenebilir enerji üretiminin elektrik sistemlerine daha yüksek oranlarda entegre edilebilmesi için enerji depolama yatırımları da önem kazanıyor.
Küresel batarya depolama sistemlerine 2025 yılında yaklaşık 112 gigavat güç ve 307 gigavatsaat enerji kapasitesi eklendi.
Batarya depolamada yeni güç kapasitesi, 2024 yılında eklenen 76 gigavata göre yüzde 48 arttı.
Pompaj depolamalı hidroelektrik dahil enerji depolamaya yapılan yatırım ise 2025'te yıllık bazda yüzde 33 yükselerek 103 milyar dolara ulaştı.
Yıllık yeni güneş enerjisi kapasitesi ile depolama kapasitesi ilaveleri arasındaki oran da değişti. Söz konusu oran 2016 yılında 56'ya 1 seviyesindeyken 2025'te 6'ya 1'e geriledi. Bu oranın 2026 yılında 4'e 1'e düşmesi bekleniyor.
Raporda, küresel yenilenebilir enerji hedeflerine ulaşılabilmesi için elektrik şebekelerinin genişletilmesi ve modernize edilmesi, enerji depolama yatırımlarının yaygınlaştırılması, bağlantı düzenlemelerinin esnek hale getirilmesi ve mevcut şebeke kapasitesinin daha etkin kullanılması gerektiği vurgulandı.
