Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın döviz rezervlerinin yapısında son yıllarda önemli bir değişim yaşandı. Bir dönem brüt döviz varlıklarının büyük bölümünü oluşturan swap kaynaklı dövizlerin payı, son verilere göre tek haneli seviyelere indi.
2023 yılında yüzde 67'ye kadar yükselen swap kaynaklı dövizlerin toplam döviz varlıkları içindeki oranı, son dönemde yüzde 7,7 olarak kaydedildi. Böylece söz konusu oranda yaklaşık 59,3 puanlık gerileme gerçekleşti.
2024 yılında sert düşüş başladı
Verilere göre 2021 yılından 2024 yılının ilk aylarına kadar swap kaynaklı dövizlerin toplam döviz varlıkları içindeki payı ağırlıklı olarak yüzde 50 ile yüzde 65 arasında seyretti.
2024 yılının ilk aylarında yeniden yüzde 65 seviyelerine yaklaşan oran, takip eden aylarda hızlı bir düşüş gösterdi.
Yılın ortalarına doğru yüzde 20'nin altına gerileyen swap payı, 2024'ün sonlarına doğru yüzde 10-15 bandına kadar düştü.
Bu gelişme, Merkez Bankası'nın döviz varlıkları içerisinde swap işlemlerinin ağırlığının belirgin şekilde azaldığını ortaya koydu.
2025 ve 2026'da tek haneli seviyelere indi
Swap kaynaklı dövizlerin payındaki gerileme 2025 yılında da devam etti.
Yıl içerisinde dönemsel yükselişler görülmesine rağmen oran genel olarak yüzde 15'in altında kaldı. Bazı dönemlerde ise yüzde 5 seviyelerine kadar geriledi.
2026 yılında da düşük seviyelerde seyreden swap payı, yaşanan dalgalanmaların ardından son verilere göre yüzde 7,7 seviyesine indi.
Böylece swap kaynaklı dövizlerin brüt döviz varlıkları içindeki payı, önceki yüksek seviyesine kıyasla yaklaşık yüzde 88,5 azalmış oldu.
Her 100 dolarlık rezervin 7,7 doları swap kaynaklı
Merkez Bankası'nın döviz varlıklarındaki değişim, swap işlemlerinin toplam rezervler içindeki ağırlığına da yansıdı.
Swap payının yüzde 67 olduğu dönemde, her 100 dolarlık brüt döviz varlığının yaklaşık 67 doları swap işlemlerinden kaynaklanıyordu.
Son verilere göre ise her 100 dolarlık brüt döviz varlığının yaklaşık 7,7 doları swap kaynaklı hale geldi.
Bu tablo, TCMB'nin döviz varlıklarının swap işlemlerine olan bağımlılığının önemli ölçüde azaldığını gösteriyor.
Swap payındaki düşüş ne anlama geliyor?
Merkez bankalarının rezervleri değerlendirilirken yalnızca toplam rezerv büyüklüğü değil, rezervlerin hangi kaynaklardan oluştuğu da önem taşıyor.
Swap işlemleriyle elde edilen dövizler, merkez bankalarının brüt döviz varlıklarını artırabilse de bu işlemler gelecekte yerine getirilmesi gereken yükümlülükler içeriyor.
Bu nedenle swap kaynaklı dövizlerin toplam varlıklar içindeki payının azalması, rezervlerin finansman yapısı açısından olumlu bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Swap nedir, nasıl kullanılır?
Swap, iki tarafın belirli koşullar altında farklı para birimlerini karşılıklı olarak değiştirmesi ve belirlenen vadede işlemi tersine çevirmesi anlamına geliyor.
Merkez bankaları, swap işlemleriyle Türk lirası karşılığında belirli bir süre için döviz temin edebiliyor.
Örneğin TCMB, bir bankayla yaptığı swap işlemi kapsamında Türk lirası vererek dolar alabiliyor. Vade sonunda ise anlaşmada belirlenen koşullarla dolar geri verilirken Türk lirası geri alınıyor.
Bu işlemler brüt döviz varlıklarını artırabilse de alınan döviz gelecekte geri verilmesi gereken bir yükümlülükle bağlantılı oluyor.
Swap hariç net rezerv neden önemli?
Swap hariç net rezerv, Merkez Bankası'nın net uluslararası rezervlerinden ilgili swap yükümlülüklerinin çıkarılmasıyla hesaplanan bir gösterge olarak öne çıkıyor.
Bu gösterge, Merkez Bankası'nın swap işlemlerine dayanmayan rezerv pozisyonunun değerlendirilmesinde önem taşıyor.
Swap kaynaklı dövizlerin toplam varlıklar içindeki payının yüzde 7,7'ye gerilemesi, rezervlerin kaynak yapısında son yıllarda yaşanan değişimi ortaya koyuyor.
