Diyarbakır’ın Çınar ilçesine bağlı, eski adıyla Güzelşeyh, yeni adıyla Altunakar Mahallesi’nde bulunan Şeyh Kasım Medresesi, geçmişin izlerini günümüze taşıyor. Osmanlı döneminde bölgenin önemli ilim merkezlerinden biri olarak bilinen tarihi yapı, yıllar içerisinde büyük ölçüde tahrip oldu.
Medresenin üzerine 1900’lü yılların başında inşa edilen tarihi kasır ise günümüze kadar ulaşmayı başardı. Bölgenin dini ve sivil mimari özelliklerini yansıtan yapı, kapsamlı bir restorasyon çalışmasıyla yeniden ayağa kaldırılmayı bekliyor.
1850’li yıllardan önce inşa edildiği değerlendiriliyor
Dicle Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. İrfan Yıldız, tarihi yapının geçmişine ilişkin önemli bilgiler paylaştı.
Yıldız, medresenin kesin inşa tarihini ortaya koyan bir kitabe veya belge bulunmadığını, ancak Osmanlı arşivlerinde 1855 yılına ait bir belge ile 1871 yılında medreseye vakfedildiği belirtilen el yazması bir eserin yapının geçmişine ışık tuttuğunu ifade etti.
Bu bilgiler doğrultusunda medresenin 1850'li yıllardan önce inşa edildiğinin söylenebileceğini belirten Yıldız, medresenin çok sayıda öğrenci ve müderris yetiştiren önemli bir eğitim kurumu olduğunu kaydetti.
Üzerine ailesi için tarihi kasır yaptırıldı
Şeyh Kasım’ın oğullarından Şeyh Nimetullah’ın, 1900’lü yılların başında medresenin üzerine ailesi için bir ev, diğer adıyla kasır yaptırdığı biliniyor.
Yapının inşası için Mardin’den Süryani ustaların ve Sarkis Lole’nin davet edildiğini aktaran Prof. Dr. Yıldız, kasrın mimari tarzında Mardin ekolünün izlerinin görüldüğünü belirtti.
Özellikle bitki motiflerinin ağırlıkta olduğu süslemelerde Mardin taşının kullanıldığına dikkat çeken Yıldız, yapının mimari özellikleriyle bölgenin kültürel zenginliğini yansıttığını vurguladı.
Kazı çalışması yapıldı, restorasyon projeleri hazırlandı
Tarihi medresenin korunması amacıyla bölgede kazı çalışması gerçekleştirildi. Çalışmalar sonucunda medresenin temelleri tamamen ortaya çıkarılırken, alanın rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri de hazırlandı.
Ancak yapının özel mülkiyete ait olması ve birden fazla mirasçısının bulunması nedeniyle bugüne kadar restorasyon çalışmalarına başlanamadığı belirtildi.
Gelecek nesillere aktarılması isteniyor
Prof. Dr. İrfan Yıldız, Şeyh Kasım Medresesi ve Kasrı’nın önemli bir turizm destinasyonu üzerinde bulunduğuna dikkat çekerek tarihi yapının mutlaka korunması gerektiğini ifade etti.
Bölgenin Orta Çağ dönemine ait dini ve sivil mimari özelliklerini bir arada yansıtan yapının restore edilmesinin hem kültürel mirasın korunması hem de bölge turizminin geliştirilmesi açısından önemli olduğunu belirten Yıldız, tarihi medrese ve kasrın gelecek nesillere aktarılması çağrısında bulundu.
