Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan Krallığı arasında 7 Ağustos 2026 tarihinde imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın onaylanmasına ilişkin süreç devam ediyor.
TBMM Başkanlığına 21 Ekim'de sunulan kanun teklifi, 27 Ekim'de Dışişleri Komisyonunda kabul edildi. Anlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için gerekli yasama ve onay süreçlerinin tamamlanması gerekiyor.
ÜÇ ÜLKEDEN BİRİNE SALDIRI, HEPSİNE SALDIRI SAYILACAK
Anlaşmanın en dikkat çekici düzenlemelerinden biri ortak savunma yükümlülüğü oldu. Metnin ikinci maddesine göre, taraf ülkelerden herhangi birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırı veya askeri saldırganlık, tüm taraflara yönelik saldırı olarak değerlendirilecek.
Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51. maddesinde düzenlenen meşru müdafaa hakkı çerçevesinde, saldırıya uğrayan ülkeye askeri imkânlar da dahil olmak üzere karşılıklı yardım sağlanabilecek. Ancak bu hüküm otomatik ve koşulsuz askeri müdahale anlamına gelmiyor. Destek sağlanabilmesi için saldırıya uğrayan ülkenin talepte bulunması ve üç ülkenin ortak değerlendirme yaparak oy birliğiyle karar alması gerekecek. Türkiye'nin asker gönderme kararlarında ise Anayasa'nın 92. maddesi esas alınacak.
SAVUNMA SANAYİİNDE ORTAK ÜRETİM DÖNEMİ
Anlaşma, askeri iş birliğinin yanı sıra savunma sanayii alanında da kapsamlı ortaklık kurulmasını öngörüyor. Üç ülke arasında savunma ürünlerinin ortak üretimi, ileri teknoloji alanlarında araştırma ve geliştirme faaliyetleri ile yenilikçi projelerin hayata geçirilmesi hedefleniyor.
Ayrıca uzman personel yetiştirilmesi, askeri sanayi kapasitesinin geliştirilmesi ve savunma teknolojilerinin paylaşılması konusunda iş birliği yapılması planlanıyor.
Barış, savaş ve olağanüstü durumlarda mühimmat, silah, yakıt ve yedek parça tedarikini kapsayan ortak lojistik destek mekanizması da kurulacak.
ÜÇ ÜLKENİN BAKANLARI ORTAK KOMİTEDE BULUŞACAK
Anlaşmayla birlikte Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi oluşturulması öngörülüyor. Komitede taraf ülkelerin dışişleri bakanları, savunma bakanları ve genelkurmay başkanları yer alacak. Komitenin dönüşümlü ev sahipliğiyle yılda en az iki kez toplanması, ülke liderlerinin ise ihtiyaç duyulması halinde yılda bir kez bir araya gelmesi planlanıyor.
İttifakın daimi sekretaryasına Suudi Arabistan ev sahipliği yapacak. Üç yıllık dönemlerle görev yapacak genel sekreterlik makamının ilk olarak Pakistan tarafından üstlenilmesi öngörülüyor.
İSTİHBARAT PAYLAŞIMI DA ANLAŞMADA YER ALIYOR
Anlaşmanın 9. ve 13. maddeleri kapsamında terörle mücadele ve istihbarat alanlarında iş birliği yapılması planlanıyor. Taraf ülkeler, üzerinde mutabık kaldıkları güvenli iletişim kanalları üzerinden bilgi ve istihbarat paylaşabilecek.
Gizlilik dereceli belgeler ise yalnızca yetkili kişilerin erişimine açık olacak ve üçüncü ülkelerle veya şirketlerle paylaşılamayacak.
İLK 10 YIL ANLAŞMADAN ÇEKİLMEYE İZİN VERİLMEYECEK
Anlaşmanın onay belgelerinin ilgili sekretaryaya teslim edilmesinin ardından yürürlüğe girmesi öngörülüyor. Süresiz olarak geçerli olması planlanan anlaşmadan taraf ülkeler, yürürlüğe giriş tarihinden itibaren ilk 10 yıl boyunca çekilemeyecek. Bu sürenin ardından ise en az üç ay önceden yazılı bildirimde bulunularak anlaşmadan ayrılmak mümkün olacak.
YENİ ÜLKELER DE İTTİFAKA KATILABİLECEK
Mekke Ortak Savunma Anlaşması, ilerleyen süreçte başka ülkelerin katılımına da imkân tanıyor. Ancak yeni üyelerin kabul edilebilmesi için Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan'ın oy birliğiyle karar vermesi gerekecek. İttifaka katılmak isteyen ülkelerin egemenlik, bağımsızlık, toprak bütünlüğü ve iç işlerine karışmama gibi uluslararası hukuk ilkelerine saygı göstermesi ve ortak savunma sorumluluğunu üstlenebilecek kapasiteye sahip olması şart koşuluyor.
GÖZLER TBMM'DEKİ ONAY SÜRECİNDE
Mekke Ortak Savunma Anlaşması ile üç ülke arasında askeri koordinasyonun güçlendirilmesi, ortak caydırıcılık kapasitesinin artırılması ve bölgesel güvenlik alanında iş birliğinin geliştirilmesi amaçlanıyor. Dışişleri Komisyonundan geçen teklifin yasama sürecinin tamamlanmasının ardından anlaşmanın yürürlüğe girmesine yönelik sonraki aşamalara geçilecek.
