30 Ekim 1918’de imzalanan Mondros Mütarekesi’nin ardından Anadolu’nun birçok bölgesi işgal edildi. İzmir Yunanlılar, Adana Fransızlar, Antalya ve Konya İtalyanlar tarafından işgal edilirken; Urfa, Maraş, Antep, Merzifon ve Samsun’a İngiliz askerleri çıkarıldı. İngiliz Donanması ise 13 Kasım 1918’de İstanbul önlerine demir attı.
Yıllarını cephelerde geçiren Mustafa Kemal Paşa, 3 Kasım 1918’de İstanbul’a döndükten sonra ülkenin kurtuluşu için harekete geçti. Samsun ve çevresinde Rum çetelerinin İngiliz desteğiyle çıkardığı olaylar üzerine bölgede asayişi sağlamak amacıyla Mustafa Kemal Paşa, 9. Ordu Müfettişi olarak görevlendirildi.
İzmir’in işgal edildiği 15 Mayıs 1919’un ertesi günü Bandırma Vapuru ile İstanbul’dan ayrılan Mustafa Kemal Paşa ve silah arkadaşları, 19 Mayıs 1919’da Samsun’daki Reji İskelesi’nden Anadolu’ya ilk adımlarını attı. Böylece Milli Mücadele’nin fitili ateşlenmiş oldu.
Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıkışı İngilizlerde tedirginlik oluştururken, Paşa burada 6 gün kaldıktan sonra 25 Mayıs’ta Havza’ya geçti. Havza’da düzenlenen ilk mitingde İzmir’in işgali protesto edildi. Ardından Amasya, Erzurum ve Sivas kongreleriyle bağımsızlık mücadelesi tüm Anadolu’ya yayıldı.
Milli Mücadele’nin sonunda 29 Ekim 1923’te Türkiye Cumhuriyeti kuruldu. 19 Mayıs ise gençliğe armağan edilerek “Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı” olarak kutlanmaya başlandı.
Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kaya Tuncer Çağlayan, Milli Mücadele’nin Türk milletinin yalnızca bağımsızlık değil aynı zamanda vatan bütünlüğü ve milli değerlerini koruma mücadelesi olduğunu belirtti.
Çağlayan, Samsun’un Milli Mücadele’deki önemine dikkat çekerek, “Samsun’un en önemli rolü, Anadolu merkezli milli mücadele fikrinin gerçekleştirilebileceğine dair Mustafa Kemal Paşa’yı ikna etmiş olmasıdır. ‘Kurtaran şehir’ ifadesi Samsun’un hak ettiği bir ifadedir” dedi.
