Kasım Süleymani Suikastının Üzerinden 6 Yıl Geçti: Orta Doğu’da Dengeler Değişti
İranlı General Kasım Süleymani’nin, ABD Başkanı Donald Trump’ın talimatıyla 3 Ocak 2020’de Irak’ın başkenti Bağdat’ta düzenlenen hava saldırısında öldürülmesinin üzerinden 6 yıl geçti. Süleymani suikastı, yalnızca İran-ABD ilişkilerinde değil, Orta Doğu’daki güç dengelerinde de kalıcı etkiler yarattı.
Suikast Sonrası Savaş Endişesi
ABD Başkanı Trump, Süleymani’yi “binlerce ABD askerinin ölümünden sorumlu” olmakla suçlayarak operasyon emrini bizzat verdiğini açıklamıştı. Saldırı sonrası İran’da üç günlük yas ilan edilirken, üst düzey yetkililer ABD’den intikam alınacağını duyurdu. İran lideri Ayetullah Ali Hamaney, Süleymani’nin yerine Tuğgeneral İsmail Kaani’yi Kudüs Gücü Komutanı olarak atadı. O dönem başta Türkiye olmak üzere birçok ülke, tarafları itidale davet etti.
Gizli Diplomasi İddiaları
Suikastın ardından, Süleymani’nin öldürülmeden önce Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri ile gerilimi azaltmaya yönelik gizli görüşmeler yürüttüğü iddiaları gündeme geldi. Dönemin Irak Başbakanı Adil Abdülmehdi, Süleymani’nin Bağdat’a İran-Suudi Arabistan arabuluculuğu kapsamında geldiğini açıklamıştı. ABD basını da benzer iddiaları doğrulayan haberlere yer verdi.
İran’dan Sert Tepkiler
İran, suikasttan iki gün sonra nükleer anlaşmadaki tüm taahhütlerini askıya aldığını duyurdu. Ardından İran Meclisi, ABD ordusunu “terör örgütü” ilan eden tasarıyı oy birliğiyle kabul etti. Süleymani’nin Kirman’daki cenaze töreninde çıkan izdihamda 56 kişi hayatını kaybetti.
ABD Üslerine Füze Saldırısı
8 Ocak 2020’de İran Devrim Muhafızları, Irak’taki Ayn el-Esed ve Erbil’deki ABD üslerini balistik füzelerle vurdu. ABD, saldırılarda can kaybı yaşanmadığını açıklasa da daha sonra 100’ün üzerinde askerin “travmatik beyin hasarı” yaşadığı bildirildi.
Ukrayna Uçağı Faciası
Aynı gün Tahran’dan Kiev’e gitmek üzere havalanan Ukrayna Havayolları’na ait yolcu uçağı, İran hava savunma sistemleri tarafından yanlışlıkla düşürüldü. 176 kişinin hayatını kaybettiği olay, İran yönetimini uluslararası alanda zor durumda bıraktı.
Süleymani Sonrası “Direniş Cephesi”
Uzmanlara göre, Süleymani’nin öldürülmesi İran’ın bölgesel stratejisinde ciddi bir kırılma yarattı. Onun kişisel liderliğiyle ayakta tutulan Irak–Suriye–Lübnan hattı zamanla zayıfladı. 2024’te Suriye’de Esed rejiminin devrilmesiyle İran’ın Doğu Akdeniz’e uzanan stratejik koridoru büyük ölçüde çöktü.
Bugün İran’ın “direniş cephesi”, Süleymani dönemindeki bütüncül askeri ve siyasi gücünden uzak, daha dağınık ve kırılgan bir yapı olarak varlığını sürdürüyor. Analistler, bu sürecin İran’ı bölgede daha savunmacı ve sınırlı bir pozisyona ittiği görüşünde birleşiyor.
