Sıfır Atık Hareketi kapsamında daha önce depozito yönetim sistemiyle içecek ambalajlarının geri dönüşümünü teşvik eden Bakanlık, çevre kirliliğini azaltmaya yönelik önemli bir adımı daha hayata geçirmeye hazırlanıyor. Bu kapsamda hazırlanan düzenlemenin, ilgili kurumların görüşüne açılmasının ardından yıl sonunda yürürlüğe girmesi planlanıyor.
Birçok plastik ürün yasaklanacak
Hazırlanan yönetmelik taslağına göre, plastik kirliliğine neden olan birçok tek kullanımlık ürünün piyasaya arzı sona erecek. Yasaklanması planlanan ürünler arasında plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabak, plastik çubuklu kulak pamukları, pipetler ile genleştirilmiş polistirenden (EPS-köpük) üretilen gıda ve içecek kapları bulunuyor.
Söz konusu düzenlemeyle tek kullanımlık plastik ürünlerin yerine cam, porselen, ahşap ve karton gibi çevre dostu alternatiflerin kullanımı teşvik edilecek.
1,5 milyon ton karbon salımı engellenecek
Yeni düzenleme sayesinde yıllık yaklaşık 1,5 milyon ton karbondioksite eşdeğer karbon salımının önlenmesi ve 1,5 milyar liralık atık yönetim maliyetinden tasarruf edilmesi hedefleniyor.
Bakanlık ayrıca ilerleyen süreçte kısmen plastikten üretilen içecek bardakları ve gıda kapları, kargo poşetleri, ıslak mendiller ve yüzey temizleme havluları gibi ürünlerin tüketimini azaltmak için de çeşitli kısıtlama ve işaretleme uygulamalarını devreye almayı planlıyor.
Vatandaşların çoğu destekliyor
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile yapılan araştırmaya göre, vatandaşların büyük bölümü tek kullanımlık plastiklerin azaltılmasını destekliyor. Araştırma sonuçlarına göre bireylerin yüzde 77,65’i günlük yaşamda tek kullanımlık plastiklerin daha az kullanılmasını desteklerken, yüzde 72,52’si bu ürünleri daha az satın alma fikrine olumlu yaklaşıyor.
Katılımcıların yüzde 76,40’ı plastik pipet, tabak ve çatal-bıçak gibi ürünlerin kullanımının kısıtlanmasını faydalı bulurken, yüzde 60,02’si ise tamamen yasaklanmasını desteklediğini belirtti.
Türkiye’de tüketim yüksek seviyede
Türkiye’de tek kullanımlık plastik tüketimi oldukça yüksek seviyelerde bulunuyor. 2022 yılında ülkede toplam 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi.
Bu tüketimin içinde 155 bin 935 ton plastik içecek şişesi, 120 bin ton plastik bardak, 63 bin ton gıda kabı, 32 bin 406 ton plastik çatal-kaşık ve 25 bin 584 ton plastik tabak yer aldı.
Avrupa’da benzer uygulamalar var
Avrupa Birliği’nin 2019 yılında kabul ettiği Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi kapsamında birçok Avrupa ülkesi benzer düzenlemeleri hayata geçirdi.
Fransa tek kullanımlık plastiklerin büyük bölümünü yasaklarken, Almanya üreticilerden raporlama talep eden ve çevresel projeleri destekleyen finansal mekanizmalar oluşturdu. İspanya plastik ambalajlara vergi getirirken, Hollanda bazı ürünlerde ücretlendirme uygulamasına geçti. İrlanda ise tek kullanımlık ürünlere ek vergiler ve yeni yasaklar planlıyor.
Bakanlığın hazırladığı yönetmelikle Türkiye’nin de Avrupa Birliği standartlarına uyum sağlaması ve plastik kirliliğinin önemli ölçüde azaltılması hedefleniyor.
