Afganistan’da Taliban yönetimi, uzun süredir eleştirilen baskıcı uygulamalarına bir yenisini ekleyerek kamuoyuna yeni bir ceza kanunu tasarısı sundu. Tasarı, içerdiği düzenlemeler nedeniyle hem ülkede hem de uluslararası arenada büyük tepki topladı. İnsan hakları savunucuları, söz konusu metnin ayrımcı bir ceza sistemini meşrulaştırdığını ve toplumsal eşitsizlikleri derinleştirdiğini belirtiyor.
Toplum “Sınıflara” Ayrılıyor
Yeni ceza kanunu tasarısında, toplumun farklı sınıflara ayrıldığı ve suçlara verilecek cezaların bu sınıflara göre belirlendiği görülüyor. Metinde birçok kez “efendi” ve “köle” ifadelerinin yer alması, uluslararası hukuk normlarına ve temel insan haklarına aykırı olarak değerlendiriliyor. Bazı maddelerde, işlenen suçun cezasının kölenin efendisine bırakılması öngörülürken, bu durum özellikle insan hakları örgütlerinin sert tepkisine neden oldu.
Tasarıda yer alan teolojik temelli ayrıcalıklar da dikkat çekiyor. Buna göre:
-
Suçun bir “din alimi” tarafından işlenmesi halinde yalnızca uyarı verilmesi öngörülüyor.
-
Seçkinler olarak tanımlanan kesim için mahkemeye çağrı veya uyarı gibi hafif yaptırımlar uygulanıyor.
-
Orta sınıf olarak tanımlananlar için hapis cezaları gündeme gelirken, en alt sınıf için hapisle birlikte bedensel cezalar da devreye sokuluyor.
Uzmanlar, bu sınıf temelli cezalandırma anlayışının eşitlik ilkesini açıkça ihlal ettiğini ve adil yargılama hakkıyla bağdaşmadığını vurguluyor.
Kız Çocuklarının Eğitim Hakkı Yok Sayılıyor
Ceza kanunu tasarısı, Taliban’ın mevcut eğitim politikalarıyla paralel bir tablo ortaya koyuyor. Taliban yönetimi, uzun süredir kız çocuklarının ortaokul ve üzeri eğitimine izin vermiyor. Afganistan, bugün kız çocuklarının eğitim hakkının sistematik biçimde engellendiği tek ülke konumunda bulunuyor.
Bu yasak nedeniyle yaklaşık 2,2 milyon kız çocuğunun eğitim hayatı fiilen sona ermiş durumda. Uluslararası kuruluşlar, bu uygulamanın Afganistan’ın toplumsal ve ekonomik geleceğini ciddi şekilde tehdit ettiğini belirtiyor.
Kadınlara Yönelik Kısıtlamalar Sürüyor
Taliban’ın kadınlara ve kız çocuklarına yönelik baskıları yalnızca eğitimle sınırlı değil. Ülkede kadınların çalışma hayatına katılımı, serbest dolaşımı ve kamu alanındaki görünürlüğü büyük ölçüde kısıtlanmış durumda. Afganistan, kadınların sosyal yaşamdan dışlandığı ve temel haklardan mahrum bırakıldığı ülkeler arasında yer almayı sürdürüyor.
Uluslararası toplum, kız çocuklarının eğitim hakkının yeniden tanınması ve ceza hukukunda eşitlik ilkesinin sağlanması için Taliban’a çağrılarını artırsa da, şu ana kadar yönetimden somut bir geri adım gelmiş değil.
