Sakarya Üniversitesi (SAÜ) öncülüğünde yürütülen çalışma, iklim değişikliğinin yol açtığı afetlerde toplumun tüm kesimlerinin aynı ölçüde etkilenmediği gerçeğinden hareket ediyor. Özellikle sıcak hava dalgaları, şiddetli yağışlar ve seller gibi olaylarda daha fazla risk altında bulunan bölgelerin ve kişilerin önceden belirlenmesi amaçlanıyor.
Bu doğrultuda hazırlanan “İklim Afetlerinde Kırılgan Bölgeler ve Grupların Haritalanmasıyla Erken Uyarıdan Erken Eyleme” adlı proje, afet yönetiminde yalnızca olay sonrasında müdahaleye değil, afet öncesinde alınacak önlemlere de odaklanıyor.
Türkiye'nin ev sahipliğinde Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı'nda (COP31) uluslararası katılımcılara tanıtılan proje, iklim adaletinin sağlanmasına yönelik önemli bir çalışma olarak öne çıkıyor.
PROJE SAÜ ÖNCÜLÜĞÜNDE HAZIRLANDI
Mühendislik Fakültesi Çevre Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mahnaz Gümrükçüoğlu Yiğit'in yürütücülüğünü yaptığı projede, Sakarya Üniversitesinden araştırmacılar Prof. Dr. Hülya Karabaş, Doç. Dr. Handan Akyiğit ve Zeynep Özdamar görev alıyor.
Çalışmaya ayrıca Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) ile Sakarya Muhtarlar Federasyonu da katkı sunuyor.
Projenin temel çıkış noktasını, iklim değişikliğine bağlı afetlerin toplumun farklı kesimleri üzerindeki etkilerinin eşit olmaması oluşturuyor. Aynı bölgede yaşayan kişiler dahi fiziksel koşulları, yaşam biçimleri ve ihtiyaçları nedeniyle afetlerden farklı düzeylerde etkilenebiliyor. Çalışmayla bu farklılıkların belirlenmesi ve risk altındaki gruplara yönelik önceden planlama yapılması hedefleniyor.
RİSKLİ BÖLGELER VE KIRILGAN GRUPLAR AYNI HARİTADA BULUŞACAK
Proje kapsamında Coğrafi Bilgi Sistemleri üzerinden elde edilecek veriler ve uydu görüntüleri kullanılarak kapsamlı haritalandırma çalışmaları yapılacak. İklim değişikliğine bağlı afetlerin uzun yıllara dayanan etkileri ve bölgelerin mevcut risk durumları incelenecek.
Özellikle sıcak hava dalgaları, şiddetli yağışlar ve sel gibi olayların hangi bölgelerde daha yüksek risk oluşturduğu belirlenecek. Çalışmada yalnızca geniş bölgelerin değil, mikro ölçekteki yerleşim alanlarının da değerlendirilmesi planlanıyor.
Haritalandırmanın bir diğer ayağını ise bu bölgelerde yaşayan kırılgan gruplar oluşturacak. Böylece afet riski yüksek alanlarla bu alanlarda yaşayan ve afetlerden daha fazla etkilenebilecek kişilerin durumu aynı mekânsal çerçevede bir araya getirilecek.
KIRILGAN GRUPLAR ÖZEL OLARAK BELİRLENECEK
Proje kapsamında kırılgan gruplar belirlenirken kişilerin fiziksel ve mental açıdan yaşamlarını sürdürme koşulları dikkate alınacak. Bakıma muhtaç kişiler, yalnız yaşayanlar ve tarımsal alanlarda çalışanlar da değerlendirmeye alınacak gruplar arasında bulunuyor.
Bu kişilerin afetlerden ne ölçüde etkilenebileceğinin önceden ortaya çıkarılmasıyla ihtiyaçlara uygun önlemlerin planlanması amaçlanıyor. Böylece risk altındaki kişilere yönelik pozitif ayrımcılık esas alınarak olası can kayıplarının ve diğer zararların azaltılmasına yönelik bir sistem oluşturulacak.
Çalışma yalnızca afet öncesi hazırlıklarla sınırlı kalmayacak. Afet sırasında ve sonrasında yapılması gerekenlere ilişkin öneriler ve uygulama çerçevesi de geliştirilecek.
GELENEKSEL AFET YÖNETİMİNDEN FARKLI BİR MODEL HEDEFLENİYOR
Proje, afet yönetiminde kaynakların ve lojistik desteğin önceden belirlenen ihtiyaçlara göre planlanmasını esas alıyor. Geleneksel uygulamalarda çoğunlukla bölgenin geneline yönelik hazırlıklar yapılırken afet sonrasında sahadan gelen bildirimlere göre destek sağlanıyor.
Bu çalışmada ise afet öncesinde mikro bölgeler düzeyinde ihtiyaçların belirlenmesi ve gerekli hazırlıkların önceden tamamlanması hedefleniyor. Böylece afet meydana geldiğinde hangi bölgede, hangi grupların daha fazla desteğe ihtiyaç duyabileceği önceden bilinebilecek.
Savunmasız bölgelerle kırılgan grupları tek bir mekânsal çerçevede birleştiren bu yaklaşımın, afet yönetiminde daha hedefli ve planlı bir model oluşturması amaçlanıyor.
DİĞER BÖLGELERDE DE UYGULANABİLECEK
Projenin önemli hedeflerinden biri de geliştirilecek yöntemin farklı bölgelerde kullanılabilecek şekilde tasarlanması. Çalışmanın tekrarlanabilir bir model oluşturması ve elde edilecek yöntemlerin Türkiye'nin diğer bölgelerinde de uygulanabilmesi planlanıyor.
Bu sayede farklı bölgelerin iklim kaynaklı afet riskleri ve o bölgelerde yaşayan kırılgan gruplar benzer yöntemlerle belirlenebilecek. Bölgesel ihtiyaçlara göre hazırlık yapılmasıyla afetlerin insanlar üzerindeki etkilerinin azaltılmasına katkı sağlanması hedefleniyor.
AFET YAŞANMADAN ÖNCE HAREKETE GEÇMEK ÖNEMLİ
Projenin yürütücüsü Doç. Dr. Mahnaz Gümrükçüoğlu Yiğit, afet yönetiminde önceden alınan önlemlerin önemine dikkat çekerek iklim kaynaklı afetlerde de erken eylem anlayışının benimsenmesi gerektiğini vurguluyor.
Deprem riskine karşı güvenli binaların önceden inşa edilmesinin önemine benzer şekilde, iklim kaynaklı afetlerde de risklerin önceden belirlenmesi ve gerekli hazırlıkların yapılması gerekiyor.
Proje ile afet öncesinde alınacak tedbirlerin, afet sırasında ve sonrasında ortaya çıkabilecek zararları azaltması amaçlanıyor. SAÜ öncülüğünde yürütülen çalışma, iklim değişikliğinin etkilerine karşı yalnızca müdahaleye dayalı değil, riskleri önceden tespit ederek harekete geçen bir afet yönetimi anlayışının geliştirilmesini hedefliyor.




