ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı saldırıların ardından Orta Doğu’da gerilim tırmanırken, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı geçişlere kapatması küresel deniz ticaretinde büyük bir krize yol açtı. İran Devrim Muhafızları Ordusu Genel Komutanı Danışmanı Tuğgeneral İbrahim Cebbari, boğazdan geçmeye çalışan gemilere saldırı düzenleneceğini açıkladı.
Gelişmelerin ardından Birleşik Krallık Deniz Ticareti Operasyonları (UKMTO), Hürmüz Boğazı’ndaki deniz güvenliği risk seviyesinin en üst düzey olan “kritik” seviyeye yükseldiğini duyurdu. Sigorta şirketleri de bölgedeki gemiler için savaş poliçelerini iptal etmeye başladı.
Gemi trafiği neredeyse durdu
UKMTO verilerine göre normal şartlarda Hürmüz Boğazı’ndan günde ortalama 138 gemi geçiş yapıyordu. Ancak gerçek zamanlı denizcilik takip sistemi Windward’ın verilerine göre 2 Mart’ta boğazdan yalnızca 7 gemi geçiş yaptı. Bu sayı 3 Mart’ta ise 4’e kadar düştü.
Son veriler, Hürmüz Boğazı’ndaki gemi geçişlerinin son bir haftaya göre yaklaşık yüzde 90 azaldığını ortaya koydu. MarineTraffic verilerine göre petrol tankerlerinin geçişleri de saldırılar öncesine kıyasla yüzde 90 oranında geriledi.
Nakliye şirketleri rotayı değiştirdi
Küresel konteyner taşımacılığı şirketleri de güvenlik riskleri nedeniyle bölgedeki seferlerini askıya almaya başladı. Almanya merkezli Hapag-Lloyd, Kızıldeniz’den geçişlere yönelik moratoryumu uzattığını açıklarken gemilerin Afrika’nın güneyindeki Ümit Burnu üzerinden yönlendirileceğini duyurdu.
Fransız CMA CGM şirketi de Körfez bölgesindeki gemilerine sığınaklara yönelmeleri talimatı verdiğini açıkladı. Şirket ayrıca Süveyş Kanalı geçişlerini de bir sonraki duyuruya kadar askıya aldı.
Dünyanın en büyük deniz taşımacılığı şirketlerinden Maersk de Orta Doğu’daki gelişmeler nedeniyle Süveyş Kanalı üzerinden yapılacak seferlerin durdurulduğunu ve gemilerin Ümit Burnu rotasına yönlendirildiğini açıkladı.
Teslimatlar gecikebilir, maliyetler artabilir
Deniz taşımacılığında alternatif rota olarak kullanılan Ümit Burnu’nda ise gemi trafiğinde ciddi artış yaşanıyor. Windward verilerine göre 2 Mart’ta bölgede transit gemi sayısı bir önceki güne göre yüzde 112 artarak 87’ye yükseldi. 3 Mart’ta ise bu sayı 94’e çıktı.
Uzmanlar, gemilerin Afrika’nın güneyinden dolaşmasının teslimat sürelerini 10 ila 20 gün uzatabileceğini ve taşımacılık maliyetlerini artırabileceğini belirtiyor.
Dünya petrolünün yüzde 20’si bu boğazdan geçiyor
Basra Körfezi’nin girişinde bulunan Hürmüz Boğazı, küresel enerji ticareti açısından kritik bir geçit konumunda bulunuyor. S&P Global Energy verilerine göre dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20’si bu boğaz üzerinden taşınıyor.
Boğazdan günlük yaklaşık 15 milyon varil ham petrol taşınırken bunun 5,3 milyon varilini Çin satın alıyor. Hindistan, Japonya ve Güney Kore de boğazdan petrol alan başlıca ülkeler arasında yer alıyor.
LNG arzında da risk büyüyor
Hürmüz Boğazı aynı zamanda küresel LNG ihracatının yaklaşık yüzde 20’sinin taşındığı bir hat olarak öne çıkıyor. Katar’ın Ras Laffan Sanayi Şehri’ndeki LNG üretim tesisinin İran’dan fırlatılan bir insansız hava aracının hedefi olması sonrası üretimin durdurulması, küresel LNG piyasasında arz daralması endişelerini artırdı.
Enerji uzmanları, kriz uzarsa petrol ve doğal gaz piyasalarında fiyatların yükselmesi ve Avrupa ile Asya arasında LNG rekabetinin artması ihtimalinin güçleneceğini ifade ediyor.
