Rapora göre, Emet Sülfürik Asit Tesisi; Emet’te üretilen borik asit ürününün, bor hariç birincil girdisi olan sülfürik asit ihtiyacının tamamını karşılamak ve üretim sürecinde ortaya çıkan buhar gücünden elektrik elde etmek amacıyla tasarlandı. İki adet büyük türbin sayesinde tesisin, işletmenin elektrik ihtiyacının önemli bir bölümünü karşılaması hedeflendi.
2018 yılında yer teslimi yapılan ve 2021’de tamamlanması gereken tesis, sözleşme uygulama aşamasında yaşanan aksaklıklar nedeniyle Mart 2025 itibarıyla ancak geçici kabul öncesi performans testleri aşamasına gelebildi. Raporda, sözleşme bedeli 413 milyon 176 bin TL olan yatırımın toplam maliyetinin 867,7 milyon TL’ye yükseldiği belirtildi. Tesisin devreye alınamaması nedeniyle sülfürik asidin dışardan temin edilmesi, nakliye ve elektrik giderleri gibi kalemlerde oluşan alternatif maliyetin ise 1 milyar 783 milyon TL’ye ulaştığı hesaplandı.
Alternatif Maliyet Kalemleri Dikkat Çekti
Sayıştay raporunda, gecikmeden kaynaklanan alternatif maliyetler şu şekilde sıralandı:
-
Sülfürik asidin dışardan alım maliyeti (3 yıl): 1.422.360.619 TL
-
Sülfürik asidin işletmeye nakliye maliyeti (3 yıl): 217.947.306 TL
-
Borik asit üretiminde kullanılan elektriğin 3 yıllık maliyeti: 143.158.386 TL
Bu üç kalemde oluşan toplam alternatif maliyetin 1.783.466.312 TL olduğu vurgulandı.
Bigadiç Granül Gübre Tesisi de Gecikti
Sayıştay’ın geciken yatırımlara örnek gösterdiği bir diğer proje ise Bigadiç Granül Gübre Üretim Tesisi oldu. Eylül 2022’de başlayan projenin Aralık 2023’te tamamlanması gerekirken, geçici kabulünün Eylül 2024’te yapılabildiği belirtildi. Sözleşme bedeli 223,7 milyon TL olan yatırımın, ek ödemelerle birlikte toplam maliyetinin 349,9 milyon TL’ye çıktığı kaydedildi. Yaklaşık bir yıllık gecikme nedeniyle yalnızca ABCOL ürünü için oluşan alternatif maliyetin 350–400 milyon TL arasında olduğu hesaplandı.
Sayıştay’dan Önemli Uyarılar
Sayıştay, yatırımların öngörülen sürede tamamlanabilmesi ve ek maliyetlerin önüne geçilmesi için önemli önerilerde bulundu. Raporda; yapım işlerinde süre uzatımı uygulamasında mevcut alışkanlıkların terk edilmesi, yatırım projelerini aksatacak proje ve planlama hatalarının azaltılması, yüklenicilerin teknik ve mali yeterliliklerinin daha hassas değerlendirilmesi ve proje ile yapım aşamalarında süre öngörülerinin daha gerçekçi ve rasyonel şekilde yapılması gerektiği vurgulandı.
