Türkiye İstatistik Kurumu, 2025 yılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetleri Araştırması'nın sonuçlarını yayımladı. Açıklanan veriler, Türkiye genelinde AR-GE yatırımlarının arttığını ortaya koyarken Sakarya'nın içinde bulunduğu bölgenin araştırma ve geliştirme faaliyetlerindeki payı da dikkat çekti.
2025 yılında Türkiye'nin toplam AR-GE harcamaları, bir önceki yıla göre 328 milyar 607 milyon lira artarak 980 milyar 428 milyon liraya ulaştı.
AR-GE harcamalarının gayri safi yurt içi hasılaya (GSYH) oranı ise 2024 yılındaki yüzde 1,46 seviyesinden 2025'te yüzde 1,5'e yükseldi.
Sakarya'nın bulunduğu bölge Türkiye üçüncüsü
TÜİK verilerine göre, Türkiye'de AR-GE harcamalarının en yüksek olduğu bölge yüzde 31,8'lik payla İstanbul oldu.
İstanbul'u yüzde 30 ile Ankara takip ederken, Sakarya, Kocaeli, Düzce, Bolu ve Yalova'yı kapsayan TR42 bölgesi yüzde 9,5'lik payla üçüncü sırada yer aldı.
Bu oran, Türkiye genelindeki yaklaşık 980,4 milyar liralık AR-GE harcamasının yaklaşık 93,1 milyar liralık bölümünün TR42 bölgesinde gerçekleştirildiğini gösteriyor.
Ancak TÜİK'in paylaştığı bu veriler beş ili kapsayan bölgeye ait olduğundan, Sakarya'nın tek başına gerçekleştirdiği AR-GE harcaması belirtilmedi.
AR-GE istihdamında da ilk üçte
Sakarya'nın içinde bulunduğu TR42 bölgesi, AR-GE personeli istihdamında da Türkiye'nin önde gelen bölgeleri arasında yer aldı.
Tam zaman eş değeri (TZE) cinsinden AR-GE personelinin yüzde 32,2'si İstanbul'da, yüzde 19,8'i Ankara'da istihdam edildi.
TR42 bölgesi ise yüzde 8,4'lük payla üçüncü sırada yer aldı.
Türkiye genelinde 2025 yılında tam zaman eş değeri cinsinden toplam 317 bin 982 kişi AR-GE faaliyetlerinde çalıştı.
AR-GE harcamalarında şirketler ilk sırada
Türkiye genelindeki AR-GE harcamalarının en büyük bölümü özel sektör tarafından gerçekleştirildi.
Mali ve mali olmayan şirketler toplam harcamaların yüzde 65'ini oluştururken yükseköğretim kurumlarının payı yüzde 30,3 oldu.
Genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşların payı ise yüzde 4,7 olarak hesaplandı.
AR-GE harcamalarının yüzde 58,8'ini personel giderleri oluşturdu.
Harcamaların finansmanında da şirketler yüzde 52,5 ile ilk sırada yer aldı. Genel devletin payı yüzde 31,1, yükseköğretimin payı yüzde 14,1 ve yurt dışı kaynakların payı yüzde 2,3 oldu.
Kadın AR-GE personelinin oranı yüzde 34,1
TÜİK verilerine göre, 2025 yılında tam zaman eş değeri cinsinden kadın AR-GE personeli sayısı 108 bin 453'e ulaştı.
Kadınlar, toplam AR-GE personelinin yüzde 34,1'ini oluşturdu.
Kadın AR-GE personelinin sektörlere göre dağılımında yükseköğretim yüzde 48,1 ile ilk sırada yer aldı.
Bu oran genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, şirketlerde ise yüzde 28,2 olarak kaydedildi.
AR-GE personelinin yüzde 31'i doktoralı
AR-GE personelinin eğitim durumuna ilişkin veriler de açıklandı.
Kişi sayısına göre AR-GE personelinin yüzde 40,6'sı lisans, yüzde 31'i doktora veya eş değeri, yüzde 19,4'ü yüksek lisans mezunlarından oluştu.
Meslek yüksekokulu mezunlarının payı yüzde 4,9, lise ve altı eğitim düzeyindekilerin payı ise yüzde 4,1 oldu.
Tam zaman eş değeri esas alındığında ise lisans mezunlarının oranı yüzde 49,6, doktora veya eş değeri eğitim düzeyindekilerin oranı yüzde 21,4 olarak hesaplandı.
Yüksek teknoloji yatırımları öne çıktı
İmalat sanayisinde 2025 yılında toplam 322 milyar 656 milyon liralık AR-GE harcaması gerçekleştirildi.
Bu harcamaların yüzde 47,7'si yüksek teknoloji faaliyetlerinde bulunan girişimler tarafından yapıldı.
Orta yüksek teknoloji faaliyetlerinin payı yüzde 40,7, orta düşük teknolojinin payı yüzde 7,2 ve düşük teknolojinin payı yüzde 4,4 olarak kayıtlara geçti.
İmalat sanayisinde en fazla araştırmacı, 32 bin 399 kişiyle orta yüksek teknoloji faaliyetlerinde istihdam edildi. Yüksek teknoloji alanında çalışan araştırmacı sayısı ise 23 bin 298 oldu.
AR-GE teşviklerinin payı arttı
Şirketlerin AR-GE harcamalarında dolaylı teşviklerin payı da yıllar içinde yükseldi.
2015 yılında yüzde 14,8 olan dolaylı AR-GE teşviklerinin şirket harcamaları içindeki payı, 2025 yılında yüzde 26,5'e çıktı.
Mali ve mali olmayan şirketlerin AR-GE harcamaları ise aynı dönemde 11,2 milyar liradan 637,3 milyar liraya yükseldi.
Açıklanan veriler, Sakarya'nın da içinde bulunduğu TR42 bölgesinin hem AR-GE harcamaları hem de araştırma geliştirme istihdamı bakımından Türkiye'nin ilk üç bölgesi arasında bulunduğunu ortaya koydu.
