Türkiye'nin üçüncü Cumhurbaşkanı Celal Bayar'ın vefatının üzerinden 36 yıl geçti

Demokratikleşme ve özgürleşme alanında önemli çalışmalara imza atan Türkiye'nin üçüncü Cumhurbaşkanı Celal Bayar'ın vefatının üzerinden 36 yıl geçti

TÜRKİYE 21.08.2022, 12:59 Ahsen Özkılıç
Türkiye'nin üçüncü Cumhurbaşkanı Celal Bayar'ın vefatının üzerinden 36 yıl geçti

AA muhabirinin derlediği bilgilere göre, 1883 yılında Bursa'nın Gemlik ilçesinin Umurbey köyünde dünyaya gelen Bayar, ilk ve ortaöğrenimini Umurbey'de tamamladı.

Ardından Bursa'da İpek Meslek Yüksekokulu ve College Francais de l'Assomption'da eğitim gören Bayar, hukuk ve bankacılık alanlarında çalıştı.

Bayar'ın 1903 yılında evlendiği İnegöllüzade Refet Bey'in kızı Reşide Hanım'dan Refi, Turgut ve Nilüfer adlı üç çocuğu oldu.

İttihat ve Terakki'nin Bursa'da gizli kolu olan "Küme"ye 1907'de giren Bayar, Ege bölgesinde cemiyetin çalışmalarını hızlandırmak ve bölgedeki etkinliğini artırmak amacıyla İzmir'e özel bir görevle gönderildi.

Balkan Savaşı'nda Bulgar ordularıyla savaşmak üzere Bursa'dan gizlice ayrılarak önce İstanbul'daki askeri karargaha, oradan da cepheye giden Bayar, İzmir'de 1918 yılında işgali engellemek ve işgalci kuvvetlere karşı mukavemet oluşturmak amacıyla kurulan İzmir Müdafaa-i Hukuk-ı Osmaniye Cemiyetinde aktif rol aldı.

İttihatçı kimliği ve hakkındaki tutuklama emri yüzünden ismini değiştirmek zorunda kalan Bayar, İzmir'in işgali tehlikesi belirince, "Galip Hoca" takma adıyla zeybek ve köy hocası gibi bölgeyi dolaşarak işgale karşı propaganda yaptı.

Aydın işgal edilince halkı Yunan kuvvetlerine karşı örgütlemek için çalışmalar gerçekleştiren Bayar, Balıkesir Kongresi öncesinde yapılan toplantıda "Sivil Alay Komutanlığı", kongrede ise oy birliği ile "Akhisar Milli Alay Kumandanlığı" unvanı aldı.

ATATÜRK'ÜN TAKDİR ETTİĞİ İSİMLERDEN OLDU

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu, Milli Mücadele'nin lideri Mustafa Kemal Atatürk, Bayar'ın bu süreçteki gayretlerini takdirle karşıladı. Nutuk'ta Bayar'ın ismine yer veren Atatürk, şu ifadeleri kullandı:

"Aydın dolaylarında, İzmir'in işgalinden sonra, asker ve halktan bazı vatanseverler, Yunanlılara karşı savunma, halkı cesaretlendirme ve silahlı milli teşkilat kurma gayretleriyle çalışıyorlardı. Bu arada İzmir'den ad ve kıyafet değiştirerek o bölgeye gitmiş olan Celal Bey'in (İzmir Milletvekili Celal Bey'dir) gayret ve fedakarlığı anılmaya değer."

Osmanlı Mebusan Meclisi'nin toplanması için yapılan 1919 seçimlerinde Saruhan (Manisa) mebusu adayı olarak gösterilen Celal Bayar, milletvekili seçilerek İstanbul'da toplanacak son Osmanlı Mebusan Meclisi'ne katılma hakkını elde etti. İstanbul hükümetinin "arananlar ve yakalanacaklar" listesinde yer almasına rağmen Bayar, 12 Ocak 1920'de toplanan son Osmanlı Mebusan Meclisi'ne Saruhan Sancağı milletvekili olarak katıldı.

İstanbul ve Osmanlı Mebusan Meclisi, 16 Mart 1920'de işgal edilirken, Milli Mücadele taraftarı vekiller Malta'ya sürgüne gönderildi. Ancak Bayar, Meclis'in işgal edileceği haberini önceden öğrendiği için Malta'ya sürgün edilmekten son anda kurtuldu. Malta'ya sürgüne gönderilenler haricindeki Osmanlı Mebusan Meclisi üyeleri, Milli Mücadele'nin merkezi Ankara'da toplanmaya başladı.

YENİ CUMHURİYETİN İKTİSAT BAKANI OLDU

Bayar, Atatürk'ten aldığı talimatla Anzavur Ayaklanması'nı bastırma görevini yerine getirdiği sıralarda, Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı. Bu nedenle Bayar, Meclis'e 2 hafta geç katıldı.

Birinci Büyük Millet Meclisi'nde milletvekili olarak görev alan Bayar, 27 Şubat 1921'de İktisat Bakanı oldu. Lozan Barış Konferansı'na danışman göreviyle katılan Bayar, Osmanlı borçları ve bunların ödeme şekliyle ilgili önerisiyle dikkatleri üzerine çekti. Borçların altın yerine kuponla ödeme yöntemini öneren Bayar, böylece genç Cumhuriyetin ekonomik yükünün büyük oranda hafifletmesinin zeminini hazırladı.

1923 seçimlerinden sonra İkinci Büyük Millet Meclisi'ne İzmir milletvekili olarak giren Bayar, 1924 yılının mart ayında Mübadele, İmar ve İskan Bakanlığına atandı ve İş Bankası'nın kuruluşunu organize etmek üzere aynı yılın temmuz ayında bu görevinden istifa etti. İş Bankası'nın kurulmasında önemli rol oynayan Bayar, 1932 yılına kadar bankanın genel müdürlüğünü üstlendi.

Bayar, 1932-1937 yılları arasında İktisat Bakanlığı görevini sürdürürken, 1937-1939 yılları arasında başbakanlık yaptı.

TÜRKİYE'NİN ÜÇÜNCÜ CUMHURBAŞKANI SEÇİLDİ

Mustafa Kemal Atatürk'ün 10 Kasım 1938 yılında vefat etmesinin ardından Celal Bayar, Mareşal Fevzi Çakmak ile istişare ederek, aralarında yaşanan birçok görüş ayrılığına rağmen İsmet İnönü'nün Cumhurbaşkanı seçilmesini destekledi. Bayar, daha sonra siyasi yaşamını İzmir milletvekili olarak sürdürdü.

Çok partili siyasi yaşamın başlaması üzerine 1946 yılının ocak ayında Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan ile Demokrat Parti'yi (DP) kuran Bayar, parti başkanlığına getirildi.

Mayıs 1950'de halkın büyük desteğiyle iş başına gelen DP iktidarında, Celal Bayar Cumhurbaşkanı, Refik Koraltan TBMM Başkanı oldu. Birinci Adnan Menderes hükümeti 22 Mayıs 1950 tarihinde göreve başladı.

Bayar, 22 Mayıs 1950'de Türkiye Büyük Millet Meclisince Türkiye'nin üçüncü cumhurbaşkanı seçildi.

YASSIADA'DA YARGILANDI

Demokratikleşme ve özgürleşme alanında önemli çalışmalara imza atan Bayar ve arkadaşlarının "Yeter söz milletin" sloganıyla çıktıkları yol, 27 Mayıs 1960 askeri darbesiyle son buldu.

Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Başbakan Adnan Menderes, hükümet üyeleri, DP'li milletvekilleri, Genelkurmay Başkanı Orgeneral Rüştü Erdelhun ile asker ve bazı üst düzey kamu görevlileri gözaltına alındı. Tüm tutuklular, Yassıada'da hapsedildi.

Yassıada'daki yargılamalar, 14 Ekim 1960'ta başlayıp 15 Eylül 1961'de karara bağlandı. Toplam 19 dosyada toplanan davalar, "Anayasayı ihlal" davasıyla birleştirildi. Yargılamalar neticesinde Bayar, 15 Eylül 1961'de Yassıada Mahkemesi tarafından idama mahkum edildi. Yaş haddi nedeniyle cezası, müebbet hapse çevrilen Bayar, 7 Kasım 1964'te rahatsızlığı nedeniyle serbest bırakıldı.

Celal Bayar, 22 Ağustos 1986'da İstanbul'da vefat etti.

Yorumlar (0)
Namaz Vakti 09 Aralık 2022
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Fenerbahçe 13 29
2. Galatasaray 13 27
3. Adana Demirspor 13 24
4. Konyaspor 14 24
5. Başakşehir 13 24
6. Kayserispor 14 23
7. Trabzonspor 13 23
8. Beşiktaş 13 22
9. Alanyaspor 14 17
10. Gaziantep FK 13 16
11. Antalyaspor 12 16
12. Giresunspor 13 15
13. Kasımpaşa 13 15
14. Hatayspor 13 14
15. Karagümrük 13 13
16. Ankaragücü 13 13
17. Sivasspor 14 11
18. İstanbulspor 13 8
19. Ümraniye 13 7
Takımlar O P
1. Eyüpspor 16 37
2. Samsunspor 15 27
3. Rizespor 15 26
4. Pendikspor 15 26
5. Keçiörengücü 15 26
6. Bodrumspor 15 25
7. Boluspor 15 25
8. Manisa FK 15 24
9. Bandırmaspor 15 24
10. Sakaryaspor 16 22
11. Altay 15 21
12. Adanaspor 15 18
13. Göztepe 14 18
14. Tuzlaspor 15 16
15. Erzurumspor 15 14
16. Altınordu 15 12
17. Ö.K Yeni Malatya 15 11
18. Gençlerbirliği 15 7
19. Denizlispor 15 6
Takımlar O P
1. Arsenal 14 37
2. M.City 14 32
3. Newcastle 15 30
4. Tottenham 15 29
5. M. United 14 26
6. Liverpool 14 22
7. Brighton 14 21
8. Chelsea 14 21
9. Fulham 15 19
10. Brentford 15 19
11. Crystal Palace 14 19
12. Aston Villa 15 18
13. Leicester City 15 17
14. Bournemouth 15 16
15. Leeds United 14 15
16. West Ham United 15 14
17. Everton 15 14
18. Nottingham Forest 15 13
19. Southampton 15 12
20. Wolves 15 10
Takımlar O P
1. Barcelona 14 37
2. Real Madrid 14 35
3. Real Sociedad 14 26
4. Athletic Bilbao 14 24
5. Atletico Madrid 14 24
6. Real Betis 14 24
7. Osasuna 14 23
8. Rayo Vallecano 14 22
9. Villarreal 14 21
10. Valencia 14 19
11. Mallorca 14 19
12. Real Valladolid 14 17
13. Girona 14 16
14. Almeria 14 16
15. Getafe 14 14
16. Espanyol 14 12
17. Celta Vigo 14 12
18. Sevilla 14 11
19. Cadiz 14 11
20. Elche 14 4