‘Yenikent’in kıymeti zamanla anlaşılacak’

Söyleşi / Fahri Tuna - 1999’un TOKİ Başkanı Dr. Kamil Uğurlu, 21 Sene Sonra:

GÜNDEM 18.08.2020, 10:13 18.08.2020, 10:13
‘Yenikent’in kıymeti zamanla anlaşılacak’

 

1999 depreminde TOKİ Başkanı olan Dr. Kamil Uğurlu, Yenikent bölgesinin kıymetinin zamanla anlaşılacağını belirterek; “Adapazarı’nın kuzey batısındaki zemin mekaniği en uygun yerleşme alanıdır. Bu düşüncemi hâlâ muhafaza ediyorum. Yenikent’in kıymeti zamanla mutlaka anlaşılacaktır. Buna inanıyorum, mutlaka anlaşılacaktır. Bu zaman gerektiren bir hadisedir.”

 

Hasarlı binalar konusunda kesin konuşan Dr. Uğurlu; “O günlerde bas bas bağırdım ama sesimi kimseye duyuramadım: ‘Orta ve az hasarlı bina yoktur. Ya hasarlı ya hasarsız bina vardır. Şehir içinde bulunan orta ve az hasarlı binalar potansiyel tehlikedir. Ve bu durum önlenmelidir. ‘Bize bir şey olmaz’ düşüncesi yanlıştır.”

 

17 Ağustos 1999 tarihindeki Adapazarı'ndaki depremi duyduğunuzdaki ilk his ve düşüncenizi öğrenebilir miyiz?

17 Ağustosta 1999’da Adapazarı ve civarındaki deprem esnasında ben TOKİ’nin başındaydım. Ve hadise ile alakalı ilk kriz masasını oluşturan kurum biz olduk. Haberi alır almaz, konu ile ilgili olan tüm bölümleri topladık ve ciddi bir masa oluşturduk. Hadiseden hükümeti haberdar ettik. Ondan sonra olay yerine yani Sakarya’ya hareket ettik.

TOKİ Başkanı olarak Adapazarı'nı deprem sonrası ilk gördüğünüzdeki ilk gözleminiz ne oldu?

Bu nevi hadiselerde üç tip davranış şekli var: Bir, hadisede subje olarak bulunmak; yani hadisenin içerisinde olmak var, felaketin sizin başınıza gelmiş olması söz konusu olabilir. İkincisi, seyretmek; televizyondan veya herhangi bir yerden hadiseyi seyretmek. Üçüncüsü de bu krizi yönetmek meselesi. Zannediyorum, bu hadiseyi yaşayanlardan sonra en büyük zorluk bu krizi yönetmek zorunda olanların başındaki iştir. Çünkü etrafınızdaki olan biteni bütün boyutlarıyla görüyorsunuz. Yardımcı olmaya çalışıyorsunuz. Her zaman bütün imkânlar elinizde olmuyor. Ondan sonra çaresizlik içinde kalıyorsunuz. Bu, insana, aşağı yukarı o felakete uğramış insanlar kadar ıstırap veren ve sıkıntıya sokan bir hadisedir. Dolayısıyla bu nevi meselelerde durduğunuz yer önemlidir. Etkilenmek veya bu etkiyi anlayabilmek için. Başbakan Yardımcısı Devlet Bahçeli o zaman hadiseye sıcak, candan alaka gösterdi. Ve bizimle devamlı temas halinde bulundu. Ve bizi devamlı teşvik etti, yüreklendirdi. 

Depremin sebebini ve sonuçlarını araştıracak kurumlar vardı. Onlar hemen meseleye dâhil oldular şüphesiz. TOKİ olarak bizim görevimiz evi yıkılan ve ailesi enkaz altında olanlara en kısa zamanda ve en az hata ile sığınma imkânları sunmak idi. Biz bunun için çalıştık. Ve bununla alakalı çaba sarf ettik. 

Deprem sonrası evleri yıkılan depremzedelerin psikolojisi nasıldı? O süreci, sistemin başındaki yetkili kişi olarak anlatabilir misiniz?

Biliniyor ki depremde aşağı yukarı 24.000’den fazla bina yıkıldı. Bunların yüzde 90’ı konut idi. Ve geçici barınma için aileler, yıkılan evlerinin, yıkılan mülklerinin karşısına birer çadır kurdular. Bu bize bazı hadiseler konusunda ipuçları veriyor idi. Bu vatandaşlarla ilerleyen zaman içerisinde oturduk uzun uzun konuştuk, çalışmalar yaptık. Hiçbirisi evinden, mahallesinden, bulunduğu muhitten ayrılmak istemiyorlardı. Evlerinin mutlaka yıkıldığı yerde inşa edilmesini talep ediyorlardı. Bu mümkün olmayan bir hadise idi. Çünkü o yıkılan ev, zeminindeki birtakım problemler sebebiyle yıkılmış idi. Dolayısıyla aynı hatayı tekrar etmek, teknik sorumluluk taşıyan insanlar için mümkün değildi. Yani bizler için mümkün değildi. Bu sebepten dolayı, gerek belediye başkanı Aziz Duran ile gerekse Vali Cahit Kıraç ile geniş ölçekli bir toplantı yaptık. Çok hızlı bir şekilde ve konuyu bilen uzmanların teşkil ettiği bir heyetle etrafta önce geçici daha sonra kalıcı olabilecek yerler, zeminler tespit etmeye çalıştık. Bu heyet günlerce dağ tepe çalıştı. Bunların başında ben bulundum. Günlerce evime uğrayamadığım zamanlar oldu.

Dönemin Valisi Cahit Kıraç ile ilişkileriniz nasıldı Kamil Bey?

O dönemde vali Cahit Kıraç beyefendiydi. Ve aklı başında, haysiyetli, düzgün bir devlet adamıydı. Meseleye çok fazla karışmadı. Daha doğrusu bizim işlerimize fazla müdahale etmedi. Aksine yardımcı oldu. Ve siyasilerden daha çok bizim gibi teknik vasıflı kişilerin kanaatlerine itibar etti. Bu çok güzel ve sevgiyle saygıyla hatırlanacak bir durumdur. 

Dönemin önce Adapazarı Belediye Başkanı sonra da (6 Mart 2000'den itibaren) Sakarya Büyükşehir Belediye Başkanı Aziz Duran ile ilişkileriniz nasıldı?

banner76
Belediye Başkanı Aziz Duran iyi bir adamdı. Ve fakat çok ciddi yumruk yemiş bir boksöre benziyordu. Kroki durumdaydı. Ne yapacağını bilemiyordu ve bize yardımcı oluyordu. İyi bir adamdı. Daha sonra bu zatla tekrar görüşme imkânımız oldu. 

Yeni yerleşim için şehrin hangi noktalarında yer arayışlarında bulundunuz?

Yer arama çalışmaları esnasında zemininin kaya olduğunu tespit ettiğimiz birtakım yerlerin durumunu önce masa başında haritalar üzerinde tespit ettik. Daha sonra bu heyetle söz konusu alanlara gittik, oraları tespit ettik.    

Adapazarı Belediyesi'nin 1996-1998 sürecinde yeni bir yerleşim alanı planlaması yaptığı, 1999 Şubatında belediye meclisinden geçirdiği, planlanan bu alanın da sizin deprem sonrası yapılaşma yaptığınız Camili Karaman Korucuk bölgesi olduğu biliniyor. Bu plandan yararlandınız mı acaba?

Elbette. Bize o çalışma yardımcı oldu. Daha önce 1996-98 yıllarında Adapazarı Belediye Meclisi’nin aldığı ve 1999’da yürürlüğe koyduğu yeni birtakım yerleşim alanları var idi. Belediye Başkanı Aziz Bey bize bunu haber verdi. Hemen o söz konusu yerleri tespit ettik ve oralara gittik. Gerçekten isabetli yapılmış tespitlerdi. Oraların üzerinde çalışmalarımızı yoğunlaştırdık.     

Adapazarı'nın kuzey batısındaki (bugün Yenikent diye bilinen) alana hangi avantajlar nedeniyle karar verdiniz?

Tahmin ediyorum şehrin merkezine 10-12 kilometre mesafede olan ve zemininin kesinlikle düzgün olduğunu tespit ettiğimiz, zemin-mekâniğinin problemli olmadığını tespit ettiğimiz bir mekân bulduk. Şimdi Yenikent olarak adlandırılan bu yeri öncelikle tavsiye ettik ve burayla alakalı hızla projeler geliştirdik. Ondan sonra Karasu ve Kandıra’dan itibaren başlayan ve bütün İzmit Körfezi’ni içine alan alanlarda, dediğim gibi, uzun uzun araştırmalar yaptık. Birtakım yerler tespit ettik. Ve bu tespitler esnasında istimlak meselelerinin içine düşmemek için teşhir dışı bırakılmış yerlere ağırlık verdik. Şu an da zannediyorum Yenikent’te yüz bine yakın kişi iskân edilmiş durumda.

Yeni Yerleşim uygulaması sırasında sizi olumsuz etkileyen faktörler oldu mu?

Oldu elbette. Biraz önce arz ettiğim gibi, kişiler bulundukları yerden ayrılmak istemiyorlardı. Evlerinden ayrılmak istemiyorlardı. Bu sebeple bizim tavsiye ettiğimiz, önerdiğimiz, evler yaptığımız Yenikent’e çok fazla itibar edilmedi. Yenikent’in durumu biraz da zorlama ile oldu. Orası mecburiyetle iskân edilebildi. Adapazarı’nın kuzey batısındaki zemin mekaniği en uygun yerleşme alanıdır. Bu düşüncemi hâlâ muhafaza ediyorum.

Evi yıkılan Adapazarlılar sizin öncülüğünüzdeki yeni yerleşime nasıl tepki gösterdiler? Psikoloji ve talepleri nasıldı?

Halk buraya yerleşmemek için çeşitli mazeretler uydurdu. Dediler ki ‘biz komşuluk ilişkilerini şimdi oturduğumuz yerde teşekkül ettirdik. Biz burada kendimize bir dünya kurduk. Dolayısıyla şimdi yeni bir dünyanın içinde bocalamak istemiyoruz. Ayrıca kent merkezi mutlaka eski işlevini sürdürecek, dolayısıyla herkes kamu görevlilerinden yardım almak için Adapazarı merkezine gelmek zorunda. Hal böyle olunca Adapazarı merkezindeki dinamik devam edecek. Bu sebepten dolayı da biz buradan ayrılmak istemiyoruz’ diyorlardı. Aslında kendi açılarından hakları var idi. Doğru söylüyorlardı ama bizim açımızdan haklı değillerdi. Çünkü insan sağlığı ve güvenliliği her şeyin üstünde bir hadisedir. Netice olarak; orada son derece önemli bir vazife ifa ettiğimizi zannediyorum. İki yılda yirmi binden fazla konut ürettik orada.

O zorlu süreçte genel olarak Adapazarlıların size ve devlete karşı yaklaşımları nasıldı Kamil Bey?

Adapazarlılar devlete karşı daima saygılı davrandılar. Oradaki çok kültürlü sosyoloji zannediyorum bunda etkiliydi. Zaten halkın kendi başına hareket edecek durumu yoktu. Herkes şaşkın durumdaydı. Tamamen panik içindeydi. Onlara son derece pozitif bir yaklaşımla durumu anlatıyorduk, onlar da buna itibar ediyorlardı. Bu bakımdan Adapazarlılara müteşekkirim.

Aynı günlerde yerel basında Konya 225, Kayseri 250, şu şehir depremzedelere şu kadar konut yapacak türünden haberler okumuştuk. Bunlar gerçekleşti mi? İşin hakikati nedir?

Çevre iller ve bütün Türkiye genelinden konut yapımına yardım etmek kabilinden birtakım faaliyetler geliştirildi. Mesela Konya, mesela Kayseri, benim hemen hatırladığım iki vilayet. Bunlar konut yapımına destek olmak üzere yardımcı olmaya çalıştılar ama tabii genel çerçeve, genel resim içinde küçük ayrıntılardı. Derde derman olacak durumda değildi. Ama çok pozitif, çok moral verici bir durumdu.  

Depremin 21.yıldönümünde 100 bin kişilik Adapazarı Yenikent yerleşimi,  kurduğunuz ve öngördüğümüz noktaya gelebildi mi?

Efendim, insanları inanmadıkları bir hadiseye ikna etmek, inandırmak ve ona yönlendirmek fevkalade zor bir hadisedir. Eğer iskân söz konusu ise iyice zorlaşan bir hâl alır. Çünkü iskânlar uzun zaman içerisinde ve kendisini geliştirerek oluşan hadiselerdir. Dolayısıyla bu yeni tespit edilen yerler (Yenikent) ve daha sonra tespit edilecek yerler halk tarafından zor kabul görecektir. Yenikent’in kıymeti zamanla mutlaka anlaşılacaktır. Buna inanıyorum, mutlaka anlaşılacaktır. Arz ettiğim gibi, bu zaman gerektiren bir hadisedir.

Adapazarlılar bütün hayatın ve aktivitenin yine eski merkez ve civarında olacağını düşünüyorlardı. Bu nedenle çevre yerleşimlere razı değillerdi. Sonunda onların dediği oldu.

Çok tartışılan eski şehir merkezindeki orta veya az hasarlı konutların durumu olası bir depremde sizce ne olabilir?

O günlerde bas bas bağırdım ama sesimi kimseye duyuramadım: ‘Orta ve az hasarlı bina yoktur. Ya hasarlı ya hasarsız bina vardır’ diye. Şehir içinde bulunan orta ve az hasarlı binalar Adapazarı için potansiyel tehlikedir. Ve bu durum önlenmelidir. ‘Bize bir şey olmaz’ düşüncesi yanlıştır.

Üzerinden 21 yıl geçtikten sonra, geriye dönüp hadiseye bir daha göz atsanız, yapılanları nasıl değerlendirirsiniz?

Şunu bana sorarsanız: O günlerde hadisenin en başında olan kişi olsa idiniz, yani karar alıcı / karar verici olsaydınız ne yapardınız? Şunu yapardım: Bu önemli bir konuşma. Hasar görmüş olan yani depreme 1. derecede maruz kalmış olan bölgeleri olduğu gibi bırakırdım. O bölgelerde iskânı ve inşaî faaliyetleri tamamen durdurur, dondururdum. Ondan sonra zemin mekaniği uygun olan yerlerde bir takım kendine yeten - şehircilik literatüründe adına uydukent denilen - ve birbirleriyle tamamen gerek fiziki gerekse moral bağlantıları bulunan yerler teşkil ederdim ve halkı oralarda kalmaya zorlardım. Ve o muhafaza ettiğim yıkılmış olan yerleri dünyanın en büyük afet müzesi olarak, açık hava müzesi olarak bırakır idim. Ve bu afeti nimete çevirmeye gayret ederdim. Bu çok önemli bir tespit. Ama bu o zaman herkesin aklına gelen bir hadise değildi ve gelse de kabul edebileceği bir hadise değildi.    

Kamil Uğurlu Bey; dönemin TOKİ başkanı olarak 17 Ağustos 1999 depreminin 21. Yıldönümünde, deprem sonrası şehrimize yaptığınız katkılar nedeniyle, size ve emeği geçen herkese çok ama çok teşekkür ediyoruz. Adapazarlılara bir mesajınız, sözünüz var mı?

O günleri hatırladıkça biz, korkulu bir rüyayı tekrar hatırlamış oluyoruz. Ürperiyor ve ciddi olarak tedirginlik duyuyoruz. Ben aziz Sakaryalılara, sevgili Adapazarlılara bundan sonra sağlıklı ve huzurlu günler temenni ediyorum, niyaz ediyorum. Onlar için dua ediyorum.  

 

FOTOĞRAFLAR: Hüsnü GÜRSEL-Servet SEZGİN-İ. Arzu AÇIKE

Yorumlar (0)
banner59
14
parçalı az bulutlu
Namaz Vakti 20 Nisan 2021
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 33 71
2. Fenerbahçe 34 69
3. Galatasaray 33 65
4. Trabzonspor 34 59
5. Alanyaspor 34 52
6. Gaziantep FK 33 51
7. Hatayspor 33 50
8. Karagümrük 34 50
9. Sivasspor 33 50
10. Göztepe 35 47
11. Rizespor 34 42
12. Antalyaspor 34 42
13. Konyaspor 34 41
14. Malatyaspor 33 37
15. Ankaragücü 33 37
16. Kasımpaşa 34 37
17. Kayserispor 34 35
18. Başakşehir 33 33
19. Gençlerbirliği 34 32
20. Erzurumspor 34 31
21. Denizlispor 33 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 31 63
2. Adana Demirspor 31 61
3. Samsunspor 31 61
4. Altay 31 57
5. İstanbulspor 31 57
6. Altınordu 31 53
7. Ankara Keçiörengücü 31 49
8. Ümraniye 31 47
9. Tuzlaspor 31 47
10. Bursaspor 31 43
11. Bandırmaspor 31 39
12. Boluspor 31 38
13. Balıkesirspor 31 35
14. Adanaspor 31 34
15. Menemenspor 31 31
16. Akhisar Bld.Spor 31 26
17. Ankaraspor 31 23
18. Eskişehirspor 31 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 32 66
3. Leicester City 31 56
4. West Ham 32 55
5. Chelsea 31 54
6. Liverpool 32 53
7. Tottenham 32 50
8. Everton 31 49
9. Arsenal 32 46
10. Leeds United 32 46
11. Aston Villa 30 44
12. Wolverhampton 32 41
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 31 36
15. Newcastle 32 35
16. Brighton 31 33
17. Burnley 32 33
18. Fulham 33 27
19. West Bromwich 31 24
20. Sheffield United 32 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 31 70
2. Real Madrid 31 67
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 31 64
5. Villarreal 31 49
6. Real Betis 31 48
7. Real Sociedad 31 47
8. Granada 30 39
9. Levante 31 38
10. Celta de Vigo 31 38
11. Athletic Bilbao 30 37
12. Osasuna 31 37
13. Cádiz 31 36
14. Valencia 31 35
15. Getafe 31 31
16. Deportivo Alaves 31 27
17. Huesca 31 27
18. Real Valladolid 30 27
19. Elche 31 26
20. Eibar 31 23